Sigurður vill að bílar greiði gjald fyrir hvern ekinn kíló­metra: „Hægt er að auka gjaldið eða lækka fyrir á­kveðna hópa“

Sigurður Ingi Frið­leifs­son, sviðs­stjóri hjá Orku­stofnun, telur mikil­vægt að bif­reiðar greiði gjöld að jöfnu óháð orku­gjafa og leggur til að lagt verði kíló­metra­gjald.

„Það hefur verið há­vær um­ræða í gangi um breytta gjald­töku í sam­göngum. Annars vegar hefur um­ræðan snúist um veg­gjöld á stærri verk­efnum tengt jarð­göngum og brúar­smíði. Hins vegar hefur um­ræðan snúist um ó­jafn­vægi í nú­gildandi gjald­töku þar sem ný­orku­bílar eru undan­skildir enda gjaldið tekið í gegnum sölu á bensíni og dísil. Hér verður ekki rætt um mögu­leg gangna- og brúar­gjöld enda myndu bif­reiðar greiða slík gjöld að jöfnu óháð orku­gjafa,“ skrifar Sigurður í pistli á Vísi.

„Bensín­lítri er veru­lega skatt­lagður en fyrir utan VSK, eins og allar vörur bera, þá er einnig þre­faldur auka­skattur lagður á bensín. Fyrir það fyrsta er kol­efnis­gjald lagt á lítrann sem nemur 10,5 kr/L. Bruni bensíns veldur losun gróður­húsa­loft­tegunda sem hefur verð­gildi í nú­tíma­um­hverfi þar sem öll ríki hafa sam­mælst um að minnka losun með bindandi sam­komu­lagi. Mörgum finnst þetta gjald hátt en ef það er sett í sam­hengi við verð á kol­efni á ETS markaði þá ætti það í raun að vera um 25 kr/L. En kol­efnis­gjald verður aldrei lagt á annað en kol­efni þannig að þessi skattur verður á­fram bundinn við bruna jarð­efna­elds­neytis.“

„Á bensín-lítrann eru svo lögð svo­kölluð bensín­gjöld sem ein­hverra hluta vegna er skipt í tvennt þ.e. al­mennt bensín­gjald 30,5 kr/L og svo sér­stakt bensín­gjald 48,7 kr/L. Þessi bensín­gjöld nema því saman­lagt 79,2 kr/L og hafa oft verið nefnd veg­gjöld í al­mennri um­ræðu þó að ríkinu beri í raun engin skylda til að nýta þessa fjár­muni í upp­byggingu og við­hald vega­kerfisins.

Þó að markaðar skatt­tekjur hafi verið af­lagðar fyrir löngu þá tengja eðli­lega flestir auka­skatta við sér­tæk verk­efni eins og í þessu til­felli við út­gjöld til vega­kerfisins. Þar sem raf­bílar nota ekki bensín þá sleppur akstur slíkra bíla við þessa skatta en þeir eru auð­vitað jafn­háðir upp­byggingu vega­kerfisins eins og aðrir bílar. Ef stefnan er að bílar borgi nokkuð jafnan hlut fyrir af­not af vega­kerfinu þá er þessi gjald­taka auð­vitað bogin og ó­jöfn. Hafa ber í huga að óháð raf­bílum þá er gjald­takan bjöguð þar sem tveir jafn­stórir bílar greiða stundum ó­jafna elds­neytis­skatta af þeirri ein­földu á­stæðu að annar þeirra getur verið tals­vert spar­neytnari en hinn,“ skrifar Sigurður.

Hann síðan snýr sér að kíló­metra­gjaldi sem hann telur að ætti að vera 6kr á hvern kíló­metra.

„Hvernig getum við jafnað leikinn í skatt­tekjum af um­ferð? Svarið er ein­falt, eins og margir hafa bent á, þ.e. að koma á kíló­metra­gjaldi sem auð­velt væri að inn­heimta í gegnum bif­reiða­gjöld. En hversu há eiga þessi gjöld að vera? Með nokkurri ein­földun má segja að meðal­rauneyðsla bensín­fólks­bíla sé um 7,5 L/100km. Saman­lögð bensín­gjöld á hvern kíló­meter væri þá um 6 kr/km. 15 þúsund kíló­metra akstur ári myndi þá kosta 90 þúsund kr sem hægt væri að rukka í tveimur greiðslum líkt og bif­reiða­gjöld í dag. Hægt væri að leið­rétta upp­hæðina miðað við raunakstur við hefð­bundna skoðun bif­reiða. Bensín­lítrinn myndi þá lækka um 79 kr og gjald­takan færast til en jafn­framt jafnast á milli bif­reiða,“ skrifar Sigurður.

„Myndu raf­bílar þola slíka gjald­töku eða færi þeirra rómaði rekstrar­sparnaður út um þúfur? Vissu­lega myndi rekstrar­kostnaður raf­bíla aukast sem þessu nemur en samt sem áður yrði raf­bílinn tals­vert ó­dýrari í rekstri en sam­bæri­legur bensín­bíll. Með fullum veg­gjöldum á raf­bíla til jafns við bensín­bíla myndi akstur raf­bíla enn­þá vera tals­vert ó­dýrari. Orku­kostnaður bensín­bíls sem eyðir 7,5 L/100km er í dag rúm­lega 2000 kr fyrir 100 km akstur. Raf­bíll í heima­hleðslu borgar einungis um 350 kr fyrir 100 km akstur. Ef 6 kr/km væri bætt við raf­bílinn þá færi kostnaður við 100 km akstur upp í 950 krónur sem væri samt sem áður rúm­lega helmingi minni en hjá bensín­bíl. Á­fram þarf þó tíma­bundið að styðja við inn­kaup á raf­bílum enda skyn­sam­leg sam­fé­lags­leg fjár­festing fyrir ríkið í meiri orku­öryggi, meiri efna­hags­stöðu­leika, minni heilsu­spillandi mengun og lægri fram­tíðar lofts­lags­kostnaði.“

„Með kíló­metra­gjaldi skapast líka ýmsir mögu­leikar til að ná fram fjöl­breyttum sam­fé­lags­mark­miðum. Hægt er að auka gjaldið eða lækka fyrir á­kveðna hópa eða skil­greind mark­mið. Til dæmis hvað varðar þyngd og heilsu­spillandi mengun öku­tækja eða til að lækka kostnað íbúa sem eru háðir mikilli keyrslu vegna bú­setu. Mestu skiptir að koma þessu á og bæta síðan kerfið og að­laga eftir þörfum hvers tíma,“ skrifar Sigurður að lokum.