„Nú gefst tækifæri til að spyrja kjósendur í kosningunum 27. júní, hvort þeir vilji áfram hafa forseta eða ekki. Gefa val á atkvæðaseðlinum. Já eða nei. Sé svarið nei ætti að taka næstu fjögur ár í að laga svissnesku aðferðina að okkar stjórnarskrá og vanda sig.“
Þetta segir Sigurður Oddsson, verkfræðingur og eldri borgari, í aðsendri grein í Morgunblaðinu í dag. Í greininni veltir Sigurður því fyrir sér hvort raunveruleg þörf sé á að hafa forseta hér á landi, en eins og landsmenn vita verður gengið til forsetakosninga á laugardag.
„Ég hefi lengi velt fyrir mér, hvort við höfum þörf fyrir forseta. Hann kom í stað kóngs, þegar dönsku stjórnarskránni var breytt í flýti til aðlögunar að nýstofnuðu lýðveldinu okkar. Það hefði verið leiðrétt fyrir löngu, ef í byrjun hefðu ekki valist svo góðir forsetar og forsetaframbjóðendur,“ segir Sigurður í grein sinni sem sjálfur er þeirrar skoðunar að aðrir geti tekið að sér verkefni forsetans.
„Yfirmannað Alþingi getur auðveldlega bætt á sig störfum forseta. Ráðherrabústaðurinn og Höfði geta tekið við embættisathöfnum, sem nú eru á Bessastöðum. Bessastöðum ætti að breyta í safn og hafa af því tekjur í stað kostnaðar,“ segir Sigurður sem nefnir að í kosningabaráttunni hafi mest verið deilt um málskotsréttinn.
„Hann er sagður öryggisventill, sem hann vissulega er sbr. Icesave. Ástandið á Íslandi væri ekki gott hefði Icesave verið samþykkt, eins og meirihluti Alþingis vildi. Ekki er sanngjarnt að leggja það á forsetann að meta og bera ábyrgð á, hvort mál skuli fara í þjóðaratkvæði eða ekki. Enn fáránlegra er að gera hann ábyrgan fyrir uppreist æru einhvers. Þeir sem taka þá ákvörðun ættu að bera ábyrgð á því alla leið og skrifa sjálfir undir pappírana, sem þeir í dag rétta forsetanum til undirskriftar.“
Sigurður segir að raunhæfan öryggisventil sé hægt að fá með því að taka upp beint lýðræði, eins og er í Sviss. „Í Sviss er enginn forseti,“ segir hann og bætir við að ráðherrar (þ. bundesrat) séu sjö talsins og er einn þeirra forseti þingsins (þ. Bundespresident).
„Hann sér um móttökur, að klippa á borða og þess háttar embættisverk. Hann er pólitískt valdalaus og ekki með málskotsrétt, sem við köllum öryggisventil,“ segir hann og bætir við að beint lýðræði skiptist í tvo flokka: „Referandum“ og „iniative“.
„Það fyrra er undirskriftasöfnun gegn einhverju sem þingið vill samþykkja, eins og t.d. orkupakka 3. Það seinna þegar safnað er undirskriftum til að mótmæla einhverri framkvæmd, t.d. spítala við Hringbraut. Kjósendur hafa sýnt að þeir eru traustsins verðir, sbr. Icesave. Hefðum við haft beint lýðræði væri löngu búið að byggja nýjan spítala á öðrum stað en við Hringbraut. Mörg önnur mál ættu erindi í þjóðaratkvæði, eins og t.d. borgarlína, sem enginn veit hvað kostar eða hvert skuli sækja fjármagnið,“ segir hann.
Þá nefnir hann að í Sviss sé fastákveðið í lögum hvort mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu, það er lágmarksfjöldi undirskrifta og ákveðinn tími til undirskriftasöfnunar.
„Ekki er lagt á einhvern einn að meta, hvort undirskriftir séu nógu margar eða þess eðlis að máli skuli vísað til þjóðarinnar. Nú gefst tækifæri til að spyrja kjósendur í kosningunum 27. júní, hvort þeir vilji áfram hafa forseta eða ekki. Gefa val á atkvæðaseðlinum. Já eða nei. Sé svarið nei ætti að taka næstu fjögur ár í að laga svissnesku aðferðina að okkar stjórnarskrá og vanda sig.“
