Sig­mundur segir þetta „okkar fyrir­lit­legasta heimska“

Sig­mundur Ernir Rúnars­son, rit­stjóri Frétta­blaðsins, skrifar um heimsku í Fréttablaðinu í dag.

„Einn á­hrifa­mesti nú­lifandi rit­höfundur Evrópu, Milan Kundera, skrifar um það í víð­kunnu rit­gerða­safni sínu, Svikunum við erfða­skrárnar, sem var að koma út í ís­lenskri þýðingu Frið­riks Rafns­sonar, að rót­gróinn sé sá vani mannsins að dæma strax, án af­láts, og alla – og „dæma fyrir­fram án þess að skilja,“ skrifar Sig­mundur.

„Og svo bætir hann því við, eins og hans er von og vísa, að allur þessi ákafi manna við að dæma, sé „hin fyrir­lit­legasta heimska, skelfi­legasti háski“. Hér er talað af viti, um heimsku,“ skrifar Sig­mundur.

Hann segir að þarna er ein­mitt kominn einn helsti vandi mann­fólksins sem á tíðum á svo ó­skap­lega erfitt með að búa í sam­fé­lagi að það stappar nærri á­sækni í ein­lífi.

„Á öllum tímum í þróunar­sögu mann­kyns hefur dóm­harkan lík­lega verið helsti veik­leiki þess – og fátt ef nokkuð hefur hrundið af stað fleiri styrj­öldum og þaðan af hvim­leiðari á­rásum, á­reitni og ein­elti.“

„Skilnings­ríkt sam­talið, og hvað þá hlut­tekningin, hefur löngum stundum verið erfiðara en svo að það taki því að setja sig inn í að­stæður fólks af ó­líku tagi. Það hefur jafnan verið miklum mun auð­veldara að al­hæfa „án af­láts“ eins og Kundera segir – og kannski, ein­mitt þegar upp er staðið, hefur sam­nefnarinn í fyrri og seinni tíma brandara­sögum mann­fólksins snúist um það hvað „annar en ég sjálfur“ er af­kára­lega utan­veltu og ekkert annað en am­lóði og asnaprik.“

„Við tölum svona. Við meinum þetta. Það er okkar „fyrir­lit­legasta heimska, skelfi­legasti háski“. Og með þau orðin hans Milan Kundera í huga má heldur ekki gleyma hvaðan höfundurinn er kominn, en seinni heims­styrj­öldin mótaði öll hans ung­lings­ár í Tékk­landi og inn­rás Sovétsins í heima­landið á sjöunda ára­tugnum kæfði tjáningar­frelsi hans og löngun til að greina liti lífsins.“

„Og sögnin sú arna, að kæfa, er kannski lýsandi fyrir það hvað blessaðri mann­skepnunni er lagið að láta öðru fólki líða illa. Ef það hugsar hvorki né breytir eins og „ég sjálfur“ skal það bara hafa verra af. Og þar er kominn rót­grónasti vaninn okkar. Þægi­legasta sjálf­stýringin í lífinu er náttúr­lega bara að „dæma fyrir­fram án þess að skilja,“ skrifar Sig­mundur að lokum.