Ólafur varar við: „Þú átt á hættu að eiga minna en ekki neitt. Við þökkum viðskiptin. Gangi þér vel.“

Ólafur Ís­leifs­son, þing­maður Mið­flokksins, leggur til að sér­stakar var­úðar­merkingar verði látnar fylgja með verð­tryggðum lánum svo neyt­endur séu upp­lýstir um hætturnar af þeim. Þannig verði svipað gert og gert er við um­búðir af sígarettum eða skot­eldum.

Ólafur gerir þetta að um­tals­efni í pistli sem birtist á vef Vísis um helgina.

„Fjár­hags­leg á­hætta af verð­tryggðu láni er slík að lán­veit­endum ætti að vera skylt að upp­lýsa lán­takanda um hættuna sem honum stafar af láninu,“ segir Ólafur.

Hann bendir á að fyrir Al­þingi liggi frum­varp Bjarna Bene­dikts­sonar fjár­mála­ráð­herra um breytt fyrir­komu­lag á verð­tryggingu í­búða­lána. Þannig verði horfið frá 40 ára verð­tryggðum jafn­greiðslu­lánum, lánum sem eru þess eðlis að ekkert saxast á höfuð­stól þeirra þótt greitt hafi verið af þeim í meira en 20 ár.

„Eftir 20 ára greiðslur hefur höfuð­stóllinn ekki lækkað um svo mikið sem eina krónu. Þessi lán hafa verið kölluð eitraði kokk­teillinn.“

Ólafur hefði viljað sjá frum­varpið ganga lengra og bendir hann á að á liðnu hafi hafi lán­tak­endur snúið sér frá verð­tryggðum lánum og kosið frekar ó­verð­tryggð lán þótt þau beri hærri vexti.

„Mis­muninn má líta á sem eins konar tryggingar­ið­gjald sem fólk kýs að greiða til að verja sig fyrir skað­semi verð­tryggingarinnar.“

Ólafur segir að verð­tryggingin hafi verið við lýði allt of lengi og henni ætti að kasta fyrir róða. Taka ætti upp hús­næðis­lán eins og tíðkast á Norður­löndum og margir Ís­lendingar þekkja af eigin raun.

„Meðan verð­tryggð lán eru í boði má telja sjálf­sagða neyt­enda­vernd að skylda lán­veit­endur til að vara lán­takanda við hinni al­var­legu á­hættu sem hann tekur með því að skrifa undir verð­tryggðan lána­samning,“ segir Ólafur sem leggur til að eftir­farandi við­vörun verði látin fylgja verð­tryggðum lána­samningi. Við­vörunin gæti hljóðað ein­hvern veginn svona:

„Á­gæti lán­takandi.

Við óskum þér til hamingju með í­búðina sem tókst verð­tryggða lánið til að kaupa.

Stjórn­völd hafa með neyt­enda­vernd að leiðar­ljósi skyldað lána­stofnanir til að upp­lýsa lán­taka um á­hættu sem fylgir því að hafa skrifað undir lána­samning um verð­tryggt lán. Til að rækja þá skyldu viljum við draga fram nokkur at­riði.

Þú berð alla (en við enga) á­hættu af verð­hækkunum á láns­tímanum. Verð­hækkanir af hvaða tagi sem er hækka höfuð­stól og greiðslur af láninu. Þú skuldar meira og greiðslur þínar þyngjast ef verð­bólga rýkur upp eins og hún gerði nú í janúar, ef upp­skeru­brestur verður á kaffi í Brasilíu, ef mis­tök verða í hag­stjórn eða ef ein­hver ráða­maður fer öfugt fram úr rúminu og heims­markaðs­verð á olíu hækkar.

Þú veist ekki fyrir fram um fjár­hæð neinnar greiðslu af láninu á láns­tímanum. Ekki einnar einustu. Við vitum það út af fyrir sig ekki heldur en vitum þó að þær munu lengst af fara hækkandi.

Hækki ó­beinir skattar, til dæmis á bensín, á­fengi og tóbak, hækkar lánið og greiðslur þyngjast. Hækki stjórn­völd kol­efnis­gjald í þágu lofts­lags­mark­miða hækkar lánið þitt sömu­leiðis og greiðslur þyngjast.

Verð­tryggingin hefur or­sakað eigna­til­færslu frá í­búða­lán­tak­endum til fjár­mála­stofnana. Fjár­mála­ráð­herra upp­lýsti á Al­þingi að hús­næðis­liður vísi­tölunnar hefði á ára­bilinu 2013-17 einn og sér fært 118 milljarða króna frá fólki eins og þér. Vel­kominn í hópinn.

Enginn út­lendingur skilur verð­tryggingu, enginn blaða­maður sem hingað hefur komið og ekki fræðingarnir frá stofnununum með skamm­stafanirnar. Norður­löndin vita af þessu verð­tryggingar­undri uppi á Ís­landi en hafa ekki tekið upp fjár­mála­snilli Ís­lendinga að þessu leyti.

Lánið sem varst að taka þykir ekki fólki bjóðandi nokkurs staðar á byggðu bóli. Seðla­bankinn taldi sig kannski hafa fundið eitt­hvað á­þekkt í Úrúgvæ.

Verð­tryggða lánið þitt er sam­bland af venju­legum lána­samningi og fjár­mála­af­leiðu. Af­leiður eru kenndar í fjár­mála­fræðum í há­skólum. Þær eru ekki á færi nema sér­fróðra kunn­áttu­manna þótt ís­lenskum fjöl­skyldum sem vilja koma þaki yfir höfuðið sé ætlað að taka á­byrgð á slíkum fjár­mála­gerningum af á­hættu­samasta tagi. Þú ert að taka á­hættu sem jafna má við þá sem fjár­glæfra­menn stunda í af­leiðu­við­skiptum.

Þú átt á hættu að missa fótanna í fjár­hags­legu til­liti fyrir þá sök að hafa undir­ritað samning við okkur um verð­tryggt lán.

Þú átt á hættu að tapa öllum sparnaðinum þínum sem er þitt fram­lag til hús­næðis­kaupanna.

Þú átt á hættu að vera hrakinn á­samt fjöl­skyldu þinni af heimili þínu eins og þúsundir Ís­lendinga geta borið vitni um eftir hrun.

Þú átt á hættu að vera rekinn út á götu og skulda samt af verð­tryggða láninu þínu. Þú átt á hættu að eiga minna en ekki neitt.

Fyrir utan hættu á gjald­þroti áttu á hættu að lenda á van­skila­skrá. Þetta er í­gildi þess að hrapa fyrir björg í fjár­hags­legu til­liti.

Við þökkum við­skiptin. Gangi þér vel.“

Grein Ólafs á Vísi hefur vakið tals­verða at­hygli og segir Ás­geir Sigurðs­son til dæmis í at­huga­semd undir henni: „Það besta sem sést hefur frá nokkrum Mið­flokks­manni nokkurn tíma.“