„Sjaldséður vottur mannúðar og mildi í dómhörðum heimi — fallegasta frétt dagsins,“ segir Eiríkur Bergmann stjórnmálafræðingur um frétt Fréttablaðsins í dag.
Þar er fjallað um þau tímamót sem urðu á ferli reynslumesta héraðsdómara landsins, Guðjóns Marteinssonar, í gær en þá kvað hann upp sinn þúsundasta dóm. Í tilefni tímamótanna er fróðlegt viðtal við Guðjón í Fréttablaðinu þar sem hann segir meðal annars:
„Þótt menn séu að dæma í sakamálum alla daga frá morgni til kvölds, þá er ekkert víst að menn hafi tröllatrú á refsingum.“
Mættu í jarðarförina
Guðjón hefur sinnt sakamálum alla sína tíð, fyrst í sérstökum sakadómi í ávana- og fíkniefnum snemma á níunda áratugnum. Hann rifjar upp að tímarnir þá hafi verið dálítið öðruvísi en þeir eru nú.
„Þetta var allt öðru vísi í gamla daga. Þá reyktum við í þinghöldunum,“ sagði hann. Í skýrslutökum fyrir dómi reykti Guðjón vindil en Ásgeir heitinn Friðjónsson rannsóknardómari reykti Camel og bauð hann gjarnan sakborningum að reykja úr pakka sínum. „Þá mynduðust í rauninni ákveðin tengsl milli okkar sem störfuðum í dóminum og krimmanna,“ segir Guðjón í Fréttablaðinu og bætir svo við:
„Þegar Ásgeir dó, þá mætti fullt af mönnum í jarðarförina sem við vorum búnir að vera að úrskurða í gæsluvarðhald og dæma. Þetta myndi ekki gerast í dag, við Héraðsdóm Reykjavíkur.“
„Oftast eru þetta fínir strákar“
Tekið er fram í fréttinni að Guðjón hafi aldrei kveðið upp sakfellingardóm sem snúið hefur verið í sýknu af æðra dómstigi. Hann játar svo eitt: „Ég hef ekki nokkra trú á refsingum. Þess vegna eru þær alltaf svona lágar hjá mér,“ segir hann og bætir við að þetta sé hans lífsskoðun. Hann nefnir fíkniefnamálin í þessu samhengi og bendir til Bandaríkjanna til að sjá í hvers konar ógöngur menn eru komnir.
„Maður veit alveg hvað er að hjá þessum strákum, því oftast eru þetta fínir strákar. Bæði eru þeir greindir og gætu gert það sem þeir vildu. Þeir þurfa bara að láta renna af sér,“ segir hann og bætir við að taka þurfi hugarfar þeirra sjálfra með í reikninginn þegar refsing sé ákveðin. Það vinnist ekkert með því að þeir sem hafi leitað sér hjálpar og geti komið lífi sínu á réttan kjöl, séu „sendir austur á Litla-Hraun í fleiri mánuði eða ár.“
Eiríkur Bergmann er ekki sá eini sem veitir þessu viðhorfi Guðjóns athygli. Sjónvarpsmaðurinn Egill Helgason gerir það einnig. „Merkileg viðhorf hjá Guðjóni dómara. Refsiharka gegn fíkniefnaneytendum gerir ekki samfélagið betra.“
