Björn Jón Bragason fjallar um útgjöld ríkis og sveitarfélaga til velferðarmála í nýjasta pistli sínum, Á þingpöllunum, á Eyjunni. Hann bendir á að þessi útgjöld tútna út ár frá ári.
Hann rifjar upp að þegar Björk Vilhelmsdóttir lét af embætti borgarfulltrúa haustið 2015 sagði hún í viðtali viðFréttablaðið að of mikil áhersla væri á að kortleggja veikleika fólks. Innan velferðarþjónustunnar ætti sér stað „veikleikavæðing“ og sama gilti um samfélagið yfir höfuð:
„Fólk er upptekið af því hvaða greiningar það hefur fengið, hvaða sjúkdóma það hefur fengið, hverjir hafa skilið í stórfjölskyldunni og mögulega valdið áföllum alveg frá þriggja ára aldri og hverjir hafa orðið fyrir ofbeldi og svona. Þið fjölmiðlarnir algjörlega alið á þessu með því að koma engum í viðtal nema hann hafi orðið fyrir ofbeldi eða áfalli alveg endalaust. Ég segi stundum að Íslendingar séu bara haldnir algjörri áfallastreituröskun og viðhalda sér í áfallinu með því að fá alltaf fleiri og fleiri sögur af fleiri og fleiri áföllum hjá öðrum. Við erum bara föst í þessu.“
Vinnufært fólk á opinberu framfæri
Blaðamaður spurði Björk þá hvort hér ætti sér stað „aumingjavæðing“ og tók hún undir það. Fólk fengi meira með því að eiga svolítið bágt, „meiri athygli og meiri bætur“. Hún væri þó ekki að gera lítið úr vanda fólks, það mætti einfaldlega ekki festast í vandanum. Félagsráðgjafar ættu að „sparka í rassinn á fólki og koma því áfram“ því allir hefðu sína styrkleika:
„Ég ætla bara segja það hér, að mér finnst það synd þegar félagsráðgjafinn fer að líta á það sem mannréttindi skjólstæðings síns að reykja kannabis og fokka upp lífi sínu. Að fara að berjast fyrir því að hann fái að vera bara á þeim stað í tilverunni.“
Þessi sami einstaklingur gæti ef til vill með öllum sínum styrkleikum unnið sig út úr vandanum – ekki fyrir samfélagið heldur umfram allt fyrir sjálfan sig. Hún bætti því við að allt of margt vinnufært fólk þægi fjárhagsaðstoð. Hún hefði sem formaður velferðarráðs borgarinnar barist fyrir því árum saman að fjárhagsaðstoð yrði skilyrt en ekki haft erindi sem erfiði.
Björk nefndi í viðtalinu að það henti reglulega að ungt vinnufært fólk yrði óvinnufært því það væri of lengi á fjárhagsaðstoð. Það missti hlutverk sitt og taktinn í tilverunni. Færi kannski að sofa þrettán tíma á sólarhring sem leiddi til stoðkerfisvanda, svo yrðu menn bakveikir, daprir og þunglyndir. Lífskrafturinn þyrri hægt og bítandi.
Útgjöldin aukast hratt
Björn Jón bendir á að vandinn hafi bara aukist síðan Björk yfirgaf borgarmálin. Áætlað er að útgjöld Reykjavíkurborgar til velferðarmála nemi 40 milljörðum króna á þessu ári en samkvæmt reikningi ársins 2021 nam kostnaður við málaflokkinn 35 milljörðum. Heildarútgjöld borgarsjóðs á þessu ári eru áætluð 165 milljarðar króna og velferðarmálin næststærsti útgjaldaliðurinn á eftir skólamálum.
Mál þessu tengd snerta samt ekki bara sveit og borg heldur ekki síður ríkisvaldið. Samkvæmt tölum frá Tryggingastofnun ríkisins hefur fjöldi öryrkja tvöfaldast frá aldamótum. Á fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir rúmum 97 milljörðum til örorku (og þar af að nokkru málefna fatlaðs fólks). Í fyrra nam sú tala 89 milljörðum en var 81 milljarður árið 2021.
Í niðurlagi pistils síns skrifar Björn Jón:
„Betur hefðu menn hlýtt kalli Bjarkar Vilhelmsdóttur og leitað leiða til að hjálpa fólki til sjálfshjálpar í stað þess að þenja enn út kerfi sem virðist letja menn til vinnu. Það eru líka gömul sannindi að miklu meiri lífsfylling er í því fólgin að hjálpa manni á fætur en þjóna honum til sængur.“
Pistil Björns Jóns er hægt að lesa í heild hérna.
