Kristín Heimisdóttir, stjórnarformaður Lýðheilsusjóðs og lektor við tannlæknadeild Háskóla Íslands, hristir hausinn yfir þeirri gagnrýni sem komið hefur fram vegna hugmynda þess efnis að hækka álögur á sykraðar vörur.
Starfshópur sem heilbrigðisráðherra skilaði leggur til að vörugjöld verði lögð á gos- og svaladrykki, íþrótta og orkudrykki sem innihalda sítrónusýru, sælgæti, kex, kökur og sætabrauð svo eitthvað sé nefnt. Gætu þessar vörur hækkað í verði um 20 prósent.
Kristín skrifar um málið í Morgunblaðið í dag en pistill hennar ber yfirskriftina: Það verður allt vitlaust.
„Reglubundið ramakvein hefur verið rekið upp vegna hugmynda yfirvalda um að skattleggja sykraðar matvörur umfram hollari matvörur. Hæst heyrist í sælgætis- og gosdrykkjafamleiðendum og er það afar skiljanlegt. Hugmyndin er sú að vörur þeirra verði dýrari án þess að meira renni í þeirra vasa. Það er eðlilegt að mótmæla slíkum áformum sem hagsmunaaðili.“
Kristín tekur fram að hún sé almennt á móti skattahækkunum enda skattar á Íslandi háir hvert sem litið er. En þegar kemur að sykrinum megi gera betur.
„Rannsóknir á fleiri hundruð þúsund manns með eftirfylgni í 16-34 ár hafa sýnt bein tengsl aukinnar gosdrykkjaneyslu við aukna dánartíðni og þá sérstaklega vegna hjarta- og æðasjúkdóma. Hár líkamsþyngdarstuðull hjá fullorðnum á Íslandi hefur hækkað frá því að vera fjórði algengasti áhættuþáttur fyrir aukna dánartíðni og hreyfiskerðingu yfir í að vera annar algengasti áhættuþátturinn, á eftir reykingum. Hlutfallslegur fjöldi þeirra sem eru í ofþyngd og offitu á Íslandi er með því hæsta í Evrópu.“
Kristín segir þekkt að mikil neysla sykraðra drykkja auki líkur á hækkaðri líkamsþyngd. Hækkaður líkamsþyngdarstuðull sé svo sterkur áhættuþáttur sjúkdóma eins og hjarta- og æðasjúkdóma, sykursýki II og krabbameina.
„Hvað þýðir það ef fleiri og fleiri einstaklingar eru haldnir þessum sjúkdómum? Fyrst og fremst þýða það skert lífsgæði fyrir viðkomandi einstakling, en einnig aukið álag á heilbrigðiskerfið, sem að mestu leyti er kostað af sameiginlegum sjóðum. Sameiginlegu sjóðirnir sem myndast þegar við borgum skattana. Það er því eðlilegt að setja vöru, sem hefur sannanlega svo neikvæð áhrif á heilsu í hærra skattþrep en t.d. grænmeti og ávexti.“
Kristín bendir á að Íslendingar hafi náð eftirtektarverðum árangri í baráttunni gegn tóbaksnotkun, en hærri skattar á tóbak, auk fræðslu, lagði grunninn að þeim góða árangri.
„Á sama hátt getum við tekist á við stóraukna gosdrykkjaneyslu ungs fólks með fræðslu og hefur mikið áunnist í þeim efnum. Betur má þó ef duga skal. Það hefur (því miður) sannast að stýring með verðlagningu hefur enn meiri áhrif. Tal um frekju og frelsisskerðingu á ekki við, enda er ekki verið að banna neinum neitt. Hærra verð ætti þó að skila auknum tekjum í ríkissjóð sem ætti með réttu að skila sér til heilbrigðiskerfisins,“ segir Kristín sem segir lágkúrulegt að halda því fram að með þessu sé verið að meina tekjulægustu hópunum eilítinn munað.
„Með sömu rökum ættum við að gauka sígarettupökkum að þessum hópum og telja okkur trú um að slíkt sé gert af góðmennsku. Best færi á því að allir þjóðfélagshópar, óháð tekjustöðu, slepptu bæði tóbakinu og gosdrykkjunum.“
