Kári svarar Loga: „Það er út af þessu, Logi, sem það væri ó­á­byrgt“

„Það er út af þessu, Logi, sem það væri ó­á­byrgt að auka að­gengi að á­fengi á Ís­landi með því að leyfa ís­lenska net­verslun og ýta því kröftugar að fólki með því að leyfa á­fengis­aug­lýsingar,“ segir Kári Stefáns­son, for­stjóri Ís­lenskrar erfða­greiningar, í að­sendri grein í Morgun­blaðinu í dag.

Um er að ræða opið bréf Kára til Loga Berg­manns en til­efnið er grein sem Logi skrifaði í sunnu­dags­blað Morgun­blaðsins um helgina. Í greininni fjallaði Logi meðal annars um frum­varp sem myndi leyfa ís­lenska net­verslun með á­fengi og af­nám banns við á­fengis­aug­lýsingum. Logi er þeirrar skoðunar að kominn sé tími á þessa endur­skoðun.

„Kannski er mögu­leiki, þótt hann hljómi fjar­lægur og furðu­legur, að við hættum að af­neita raun­veru­leikanum og horfumst í augu við það að við getum ekki lokað landinu og stýrt öllu sem okkur dettur í hug,“ sagði Logi meðal annars í grein sinni.

Áfengið lagt marga að velli

Kári Stefáns­son er þó annarrar skoðunar eins og glögg­lega má lesa í pistli hans í Morgun­blaðinu.

„Logi, ég er rétt í þann veginn að verða sjö­tíu og eins árs að aldri og þegar ég lít til baka og spyr hvaða sjúk­dómar hafi lagt að velli flesta af þeim sam­ferða­mönnum mínum sem eru horfnir á vit feðra sinna, og síðan hvað hafi helst komið í veg fyrir að sam­fé­lagið fengi notið þeirra hæfi­leika sem sumir skóla­fé­laga minna sýndu af sér sem ungir menn og konur, þá er svarið við báðum spurningunum á­fengi.“

Kári segir að sumir fæðist með til­hneigingu til að verða alkar en stað­reyndin sé sú að allir geti drukkið sig þangað. „Vanda­mál ein­stak­linga og sam­fé­lagsins af völdum á­fengis er í báðum til­fellum í réttu hlut­falli við það magn sem er drukkið og það er hafið yfir allan vafa að það magn sem er drukkið er í réttu hlut­falli við það hversu auð­velt er að nálgast það,“ segir Kári sem tíundar lang­tíma­á­hrifin af of­neyslu á­fengis; lifrar­bilun, há­þrýstingur, hjarta­bilun, krabba­mein í vélinda, krabba­mein í maga, krabba­mein í lifur og brisi, krabba­mein í blöðru og brjóstum og sykur­sýki svo eitt­hvað sé nefnt.

Hann segir að skamm­tíma­á­hrifin sé ölvun, sem eykur lýkur á of­beldi og slysum. Þá sé al­gengasta dánar­or­sök fólks á aldrinum 15 ára til 40 ára fíkni­efna­neysla. Þar spilar á­fengi oft mikla rullu enda oftar en ekki það fíkni­efni sem menn byrja að nota. Þetta tvennt, lang­tíma- og skamm­tíma­neysla, kosti heil­brigðis­kerfið gríðar­lega fjár­muni.

Aukið aðgengi og aukin neysla

„Það er út af þessu, Logi, sem það væri ó­á­byrgt að auka að­gengi að á­fengi á Ís­landi með því að leyfa ís­lenska net­verslun og ýta því kröftugar að fólki með því að leyfa á­fengis­aug­lýsingar. Aukið að­gengi þýðir aukin neysla sem þýðir aukinn allur sá vandi sem er rakinn hér að ofan. Sú rök­semd að það séu á­fengis­aug­lýsingar í er­lendum fjöl­miðlum og á fés­bók er slöpp í besta falli. Þær aug­lýsingar skapa vanda sem slíkar, sem rétt­læta á engan hátt ís­lenskar aug­lýsingar, sem myndu bæta gráu ofan á svart,“ segir Kári og bætir við að það væri þess virði fyrir ís­lenska ríkið að velta fyrir sér skaða­bóta­máli við Face­book vegna á­fengis­aug­lýsinga sem þar er að finna.

Það sama eigi við um er­lenda net­verslun með á­fengi, skyn­sam­legt væri að loka fyrir hana með laga­setningu í stað þess að bæta ofan á hana ís­lenskri net­verslun.

„Logi, þetta er ekki spurning um að hafa vit fyrir fólki með í­þyngjandi for­ræðis­hyggju. Þetta er svipað því og að hafa há­marks­hraða á vegum úti. Þetta er ekki spurning um að koma í veg fyrir að þeir sem vilja sækja sér á­fengi geti það. Það er enginn baga­legur skortur á að­gengi að á­fengi á Ís­landi. Þetta er spurning um að gera það auð­veldara þeim sem ættu ekki að drekka, að halda sig frá á­fengi og það er ekki í­þyngjandi for­ræðis­hyggja heldur fyrir­byggjandi læknis­fræði.“

Kári vitnar svo í orð Loga sem sagði í grein sinni um helgina: „Treystum fólki og setjum reglur sem eru skyn­sam­legar, frjáls­lyndar og um­fram allt eðli­legar.“

Kári segir að ef Logi færi á AA fund myndi hann komast að því að alkinn verði að gera sér grein fyrir að hann geti ekki treyst sjálfum sér þegar kemur að á­fengi. Þangað til sé hann í bráðri hættu.

„Í öðru lagi geta reglur sem eru lík­legar til þess að auka á­fengis­neyslu hvorki talist skyn­sam­legar né eðli­legar. Í þriðja lagi hafa reglur ekki lund og geta því hvorki talist frjáls­lyndar né í­halds­samar, en þær geta aukið frelsi á sama tíma og þær geta annað­hvort aukið eða minnkað þann kær­leika sem við sýnum þeim sem eiga undir högg að sækja.“