Jón á­kveðinn: Bankana ætti ekki að selja til fjár­festa – Vill forðast gömul mis­tök

„Það er ó­heppi­legt að leiðandi bankar séu arð­sækin hluta­fé­lög. Miklu æski­legra er að þeir séu sjálfs­eignar­stofnanir með al­manna­heill og arð­sóknar­lausa sam­fé­lags­þjónustu að mark­miði,“ segir Jón Sigurðs­son, fyrr­verandi seðla­banka­stjóri og fyrr­verandi ráð­herra.

Jón skrifar um sölu bankanna í að­sendri grein í Morgun­blaðinu í dag og bendir á að nú stefni ríkis­stjórnin að því að selja ríkis­bankana. Jón bendir á að það skipti þjóðina miklu máli að vel takist til og segir á­ríðandi að ríkið dragi sig frá rekstri við­skipta­banka.

„Stjórn­mál og banka­rekstur eiga ekki sam­leið, verða í sam­einingu undir­rót valda­bjögunar og spillingar og verka stundum eins og logi við púður­tunnu. Ríkis­valdið á að forðast á­byrgð á þessu sviði, að svo miklu leyti sem það er unnt. Þetta verður að tryggja með lög­gjöf til að stað­festa eigi­n­á­byrgð fjár­mála­fyrir­tækja og til að setja upp varnir sam­fé­lagsins gegn þeim ofan­flóðum sem á­föll á fjár­mála­markaði geta valdið. Í stað sölu til fjár­festa á að breyta báðum ríkis­bönkunum í sjálfs­eignar­stofnanir sem starfa að arð­sóknar­lausri sam­fé­lags­þjónustu.“

Jón segir að þá sé átt við al­menna banka­þjónustu við ein­stak­linga og fjöl­skyldur, fyrir­greiðslu við í­búða­kaup og venju­legar fjár­hags­legar þarfir fólksins.

„Í þessari starf­semi getur fyrir­greiðsla við náms­fólk vel rúmast, svo og við smá­fyrir­tæki, byggða­tengd verk­efni og önnur slík við­skipti, menningar- og sam­fé­lags­mál.“

Jón nefnir að bankarnir annist vitan­lega aðra þjónustu en þessa, til dæmis fjár­festingum, verð­bréfum, ný­sköpun, viða­meiri at­vinnu­fyrir­tækjum, fyrir­greiðslu við við­skipti, einka­banka­þjónustu, eigna- og sjóða­stýringu, al­þjóða­sam­skiptum og gjald­eyris­málum, á­hættu­töku og fleira.

„Til að annast þessa þjónustu eiga bankarnir af hafa arð­sækin dóttur­fyrir­tæki. Þessi skipting felur í sér „virkis­vörn“ (e. „ring-fencing“), og móður­bankinn minnir þá á „Land­es­ban­ken í Þýska­landi. Bankarnir verða að lúta á­kvæðum laga um banka­starf­semi, með nauð­syn­legum breytingum. Lög­binda verður allt það sem máli skiptir þannig að ekkert fari milli mála, á­byrgð, eftir­lit, öryggis­at­riði og annað. Og vilji ríkis­valdið fá til sín endur­gjald fyrir bankana kemur vel til greina að lög geri ráð fyrir greiðslum af rekstrar­af­gangi eða arði dóttur­fé­lags til ríkisins,“ segir hann og bætir við að ýmsir val­kostir séu um stjórn­skipan slíkra banka.

„Myndað er full­trúa­ráð með full­trúum frá aðilum vinnu­markaðarins og sveitar­fé­lögum, og einnig full­trúum ríkisins, kjörnum á Al­þingi og/eða ráð­herra­skipuðum. Mikil­vægt er að full­trúar séu alveg ó­háðir í af­stöðu og á­kvörðunum. Full­trúa­ráð kýs banka­ráð, og full­trúa­ráð eða banka­ráð velur í banka­stjórnina. Nú þarf að forðast gamal­kunn mis­tök. Nú er sjald­gæft tæki­færi til ný­sköpunar á mikil­vægu sviði. Nýtum þetta tæki­færi.“