„Flest bendir til þess að 2021 verði vægast sagt hrikalegt á verðbréfamörkuðum heimsins,“ segir Jóhannes Björn Lúðvíksson, samfélagsrýnir og höfundur bókarinnar Falið vald.
Jóhannes skrifaði pistil á Facebook-síðu sína í dag sem vakið hefur talsverða athygli, en hann á von á því að árið 2021 verði mjög erfitt víða. „Eins og sagan hefur kennt okkur þá eru draumar um að hlutirnir séu “öðruvísi núna” aðeins tálsýn. Botnlausar skuldir og skipulagður taprekstur fyrirtækja hafa aldrei og munu aldrei enda í öðru en hruni og gífurlegum afskriftum,“ segir hann.
Jóhannes bendir á að síðan í byrjun árs 2008, þegar peningakerfið hrundi og afskriftir voru nauðsynlegar, hafi fjórir stærstu seðlabankar heimsins aukið grunnmagn peninga í umferð úr 5 trilljónum dollara í 26 trilljónir dollara.
„Samanlagðar skuldir í hagkerfi heimsins hafa síðan 2006 farið úr 125 trilljónum dollara í tæplega 300 trilljónir. Á sama tíma hefur raunverulegur hagvöxtur ekki aukist neitt í líkingu við peningaframleiðsluna,“ segir hann.
Hann bætir við að ríkasta eina prósentið í heiminum hafi grætt ótæpilega á þessu „lánafylleríi“ enda situr það næst uppsprettu peninganna og getur grætt á vaxtamismuni og braski út um allan heim.
„Allt nýtt fjármagn sem sett er í umferð er lánað og er því skuld einhverra. Allar skuldir eru ávísun á verðmæti sem sköpuð eru í framtíðinni. Það er enginn "free lunch." Ef einhver seðlabanki byrjar að “gefa” peninga — setur nýtt fjármagn í umferð sem ekki þarf að endurgreiða— þá skapast verðbólga eða óðaverðbólga eins og í Þýskalandi 1923.“
Jóhannes segir að hlutabréfamarkaðir heimsins, þá sérstaklega í Bandaríkjunum, séu dýrari en þeir hafa verið í sögunni – meira að segja dýrari en 1929 og er þá mikið sagt, að sögn Jóhannesar.
„Það er alveg sama hvernig þetta er mælt — verðmæti allra hlutabréfa miðað við þjóðartekjur, verð miðað við tekjur fyrirtækja o.s.frv. — markaðirnir eru hreint út sagt sturlaðir. Fallið verður ekki minna en 50%.“
Jóhannes segir þó nauðsynlegt að slá varnagla og bendir á að stórir lífeyrissjóðir, borgir og sveitarfélög séu víða tæknilega gjaldþrota. „Kannski verða seðlabankarnir að prenta gegndarlaust (gegn betri vitund) til þess að halda öllu gangandi. Þá lækkar óðaverðbólga skuldirnar og verðbréf lækka ekki mikið, en í staðinn tapa raunverulegu verðgildi sínu og kaupmætti.“
Jóhannes víðar í tölur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Bank for International Settlements, en hann segir að samkvæmt tölum þeirra sé allt að fimmtungur fyrirtækja í heiminum hálfdauður og rekin með stöðugum skuldum.
„Besta dæmið um þetta er sennilega Tesla. Fyrirtækið á mikið hól skilið fyrir að innleiða rafbíla og neyða gömlu bílafyrirtækin til þess að taka rafbíla alverlega, en verðlagning á hlutabréfum Tesla minnir óþyrmilega á túlípana-ævintýrið í Hollandi á sautjándu öld.
Öll hlutabréf Tesla — fyrirtækis sem framleiðir 0,7% bíla heimsins og safnar skuldum jafnt og þétt —kosta samanlagt 669 milljarða dollara,“ segir hann og setur málið í samhengi.
„Samanlagt andvirði hlutabréfa Toyota, Lexus, Volkswagen, Audi, Porsche, Mercedes, Genaral Motors, BMW, Honda, Ford og Fiat Chrysler (og flest þessi fyrirtæki, ólíkt Tesla, skila hagnaði) er 654 milljarðar dollarar. Eins og sagt var í upphafi, árið 2021 verður hrikalegt á bæði hlutabréfa- og skuldabréfamörkuðum heimsins … eða ég má hundur heita!“
