Ís­lenskur læknir segir stjórn­völd ganga of langt: „Ekki heilla­væn­legt að keyra á hræðslu­á­róðri“

„Ég tek það skýrt fram að ég er ekki að tala fyrir því að opna landa­mærin upp á gátt, heldur að halda á­fram með tvö­falda skimun í bili og taka upp heim­komu­smit­gát í stað sótt­kvíar,“ segir Jón Ívar Einars­son, prófessor við lækna­deild Harvard-há­skóla, í að­sendri grein í Morgun­blaðinu í dag.

Jón Ívar skrifaði grein í blaðið þann 29. ágúst síðast­liðinn sem olli nokkru fjaðra­foki, en Jón Ívar segir að til­gangurinn hafi verið að opna um­ræðuna.

Hættulegri en inflúensa

Í grein sinni í dag fer hann yfir CO­VID-19 far­aldurinn og freistar þess að svara þeirri spurningu hversu lík­legt er að ein­stak­lingur deyi af völdum CO­VID-19. Hann nefnir hug­takið IFR sem sýnir hversu margir sem sýkjast deyja. Á Ís­landi er þetta hlut­fall 0,21% og bendir Jón Ívar á að Al­þjóða­heil­brigðis­mála­stofnunin hafi í mars síðast­liðnum á­ætlað dánar­tíðnina 3,2% sem var of­mat.

Bendir Jón Ívar á að til saman­burðar sé dánar­tíðni in­flúensu 0,1-0,2% og það þrátt fyrir til­vist bólu­efnis. Hann bendir þó á að CO­VID sé meira smitandi og með hærri dánar­tíðni og því hættu­legri sýking.

„Það sem skiptir mestu máli varðandi raun­veru­lega dánar­tíðni (IFR) er sam­setning þýðis m.t.t. aldurs og á­hættu­þátta. Co­vid er mjög al­var­legur sjúk­dómur hjá eldra fólki og við­kvæmum hópum. T.d. sýnir ný­leg rann­sókn þar sem tekin eru saman gögn frá mörgum löndum (m.a. Ís­landi) að IFR fyrir 0-34 ára er 0,01% (1/10.000) og 35-44 ára 0,06% (1/1.666). Hins vegar er IFR fyrir aldurs­hópinn 75-84 ára 7,3% og fyrir 85 ára og eldri 27,1%. Þetta tekur ekki inn í myndina á­hættu­þætti. Þannig myndi hraustur ungur ein­staklingar hafa enn lægri dánar­tíðni, en eldri ein­stak­lingur með undir­liggjandi sjúk­dóma enn hærri dánar­tíðni. Það er hlut­falls­lega fleira yngra fólk að smitast í þessari bylgju og það skýrir senni­lega að mestu að hún virðist vægari.“

Ekki gott að keyra á hræðsluáróðri

Nokkuð hefur verið talað um af­leidda kvilla sem tengjast CO­VID og segir Jón Ívar mikil­vægt að rann­saka þá betur.

„Það er hins vegar ekki heilla­væn­legt að keyra á hræðslu­á­róðri til lengdar því fólk á Ís­landi er skyn­samt og vel upp­lýst og ef gögn styðja ekki skila­boðin þá fjarar smám saman undan sam­stöðunni. Það er líka mikil­vægt að stjórn­mála­menn taki á­kvarðanir sínar byggðar á nýjustu og bestu upp­lýsingum.“

Jón Ívar segir mikil­vægt að halda á­fram að­gerðum innan­lands, iðka smit­varnir og vernda við­kvæma hópa. „Mér finnst raunar sums staðar að ekki hafi verið nægi­lega langt gengið, t.d. ættu þeir sem sinna að­hlynningu á hjúkrunar­heimilum alltaf að vera með grímu í vinnunni. Það var ekki gert lengi vel en vonandi hefur það breyst. Hins vegar þykja mér að­gerðir á landa­mærum ekki í sam­ræmi við þá stöðu sem við erum í nú og utan meðal­hófs,“ segir Jón Ívar í grein sinni.

Hann skorar á stjórn­völd að endur­meta á­kvarðanir sínar en vill þó ekki rót­tækar breytingar. Vill hann á­fram tvö­falda sýna­töku en heim­komu­smit­gát í stað sótt­kvíar.

Jón Ívar segir mikil­vægt að litið sé heild­rænt yfir sviðið og um­ræðan opnuð. „Ég hef per­sónu­lega engra hags­muna að gæta, nema það að ég vona að teknar séu á­kvarðanir sem eru heilla­væn­legar fyrir okkar frá­bæra land og þjóð. Við vitum að það er ó­raun­hæft að við komum til með að búa í veiru­fríu landi og nei­kvæð um­ræða sem elur á ótta er ekki heilla­væn­leg til lang­frama. Ég tel að nýjustu gögn bendi til að dánar­tíðni Co­vid hafi verið of­metin, en við erum nú að ganga í gegnum eitt mesta efna­hags­á­fall sögunnar og því afar mikil­vægt að hlúa að inn­viðum, and­legri heilsu og lág­marka skaðann fyrir sem flesta.“