Ingunn Ólafsdóttir, lögfræðingur og mannauðsstjóri, segir býsna ótrúlega sögu í aðsendri grein í Fréttablaðinu í dag. Þar gerir hún íslenskan vinnumarkað að umtalsefni en ljóst er að víða er pottur brotinn þegar kemur að starfsfólki sem er komið yfir fimmtugt.
„Um daginn var mér sögð ansi áhugaverð saga af hámenntuðum og reynslumiklum 52 ára stjórnanda, sem gekk illa að finna sér nýtt starf við hæfi. Hann ákvað að gera litla tilraun og sótti um starf hjá einum 60 fyrirtækjum. Hann útbjó tvö sett af ferilskrám og kynningarbréfum og sendi inn umsóknir til fyrirtækja, þar sem sérfræðingar í hans geira voru stór hluti af starfsmannahópnum,“ segir Ingunn í grein sinni.
Tvær umsóknir - aldurinn annar
Hún segir að annar umsóknapakkinn hafi innihaldið ferilskrá og kynningarbréf tilbúins 34 ára gamals sérfræðings, með góða menntun og reynslu. Í hinum pakkanum hafi verið sambærileg ferilskrá og kynningarbréf, en þó ívið meiri reynsla og þekking, en þar var umsækjandinn 18 árum eldri, eða 52 ára. Það er skemmst frá því að segja að viðbrögðin sem þessir tveir umsækjendur fengu voru gjörólík.
„54 fyrirtæki sýndu áhuga og svöruðu umsókn 34 ára gamla umsækjandans en ekki eitt einasta fyrirtæki svaraði umsókn þess 52 ára. Hann var ekki virtur viðlits. Þessi litla saga lýsir að mínu mati mjög vel því sem er að gerast á vinnumarkaði í dag. Þessi tilraun var gerð á dönskum vinnumarkaði, en ég leyfi mér að fullyrða að sambærileg þróun sé að eiga sér stað hér á Íslandi.“
Mikil þekking glatast
Ingunn bendir á að í nóvember 2021 hafi hátt í 600 háskólamenntaðir einstaklingar 50 ára eða eldri verið á atvinnuleysisskrá á Íslandi.
„Sú staðreynd segir okkur að þarna er mikil og dýrmæt þekking að glatast. Svo ekki sé minnst á beinan útlagðan kostnað ríkisins í formi atvinnuleysisbóta, en fullar atvinnuleysisbætur fyrir 600 manns í 12 mánuði eru rúmlega 2,2 milljarðar. Mín tilfinning er þó sú, að það séu mun fleiri sérfræðingar á þessum aldri, sem hafi misst vinnuna og ekki fengið ný störf þrátt fyrir að hafa leitað mikið fyrir sér. En til þess að hafa einhverja fjárhagslega afkomu bjóða þeir upp á ýmiskonar ráðgjöf, enda margir með mikla, dýrmæta og eftirsóknarverða þekkingu. Í stað þess að þiggja atvinnuleysisbætur fara þeir á hinn svokallaða „gigg“ markað.“
Ingunn segist sjálf þekkja marga sérfræðinga og „giggara“ á þessum aldri sem sinna ráðgjöf af misjöfnum mætti.
„Margir gera það að eigin ósk og gengur vel, en aðrir fara þessa leið þar sem engin önnur tekjuöflunarleið er fær. Það er ansi súrt að vera á þeim stað í lífinu eftir jafnvel hátt í 10 ára rándýrt háskólanám og meira en 20 ára starfsreynslu að koma ekki til greina í störf, sem samkvæmt lýsingu í atvinnuauglýsingu henta fullkomlega við menntun og reynslu og kalla jafnvel á minni menntun og reynslu.“
Missti sjálf vinnuna 58 ára
Ingunn segist tala af reynslu en hún er 58 ára og missti vinnuna á síðasta ári og er í nákvæmlega þessari stöðu.
„Sérstaklega finnst mér umhugsunarvert að þessi þróun skuli eiga sér stað á sama tíma og sífellt meiri áhersla er lögð á fjölbreytileika og jafnrétti innan vinnustaða. Nú þykir það skipta máli fyrir afkomu fyrirtækja að hafa sem fjölbreyttastan starfsmannahóp sem er samsettur úr öllum kynjum, mismunandi bakgrunni, þjóðernum og trúarbrögðum og fleiru. En það virðist ekki skipta eins miklu máli að blanda saman reynslumeiri og reynsluminni starfsmönnum. Ekki síður finnst mér þessi þróun umhugsunarverð í ljósi þeirrar staðreyndar að lífaldur okkar er sífellt að hækka.“
Ingunn bendir að lokum á að nú séu uppi raddir sem segja að lífeyris- og eftirlaunasjóðir muni eiga í erfiðleikum í framtíðinni með að standa við skuldbindingar sínar og að greiðslur úr sjóðunum muni ekki duga í þá þrjá til fjóra áratugi, sem fyrirséð er að þurfi.
„Því sé ljóst að hækka þurfi lífeyrisgreiðslualdur, sem þýðir jú að einstaklingur þarf að vera á vinnumarkaði og afla sér lífsviðurværis lengur en þurft hefur hingað til. Hér finnst mér ekki fara sama hljóð og mynd.“
