Fátt hefur vakið meiri athygli síðustu daga en sú ákvörðun Hæstaréttar Bandaríkjanna að fella fordæmi Roe gegn Wade úr gildi. Um er að ræða einn sögufrægasta dóm bandarískrar réttarsögu en með ákvörðuninni á föstudag var endir bundinn á tæplega fimmtíu ára dómafordæmi sem heimilaði þungunarrof.
Þessi ákvörðun hefur mætt mikilli mótspyrnu hjá mörgum og gerði Friðjón R. Friðjónsson, borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, málið til dæmis að umtalsefni á Facebook-síðu sinni þar sem hann sagði að málið snerist um miklu meira en bara lögfræði. Ef svo væri væru tveir tugir ríkja Bandaríkjanna ekki búin að þrengja þannig að rétti kvenna að um leið og dómurinn féll var lokað á öll úrræði kvenna til þungunarrofs.
Bandaríkin á hálum ís
„Ef dómurinn væri hrein lögfræði hefðu allir dómararnir sagt skoðun sína á Roe vs. Wade þegar þeir voru tilnefndir, en ekkert þeirra gerði það. Því þau eru pólitískir dómarar í pólitískum rétti, í vinnu við að að koma áfram pólitískri stefnu,“ sagði Friðjón sem þekkir bandarískt stjórnkerfi býsna vel. Hann óttast að Bandaríkin séu á leið sem verður ekki snúið við af. Óttast hann jafnvel að Bandaríkin hætti að vera lýðræðisríki og verði ofurselt kristilegu trúarræði.
„Dómur Hæstaréttar Bandaríkjanna varðandi þungunarrof er ekki lögfræðilegt tækniatriði, Það er ekki bara verið að færa vald í hendur stjórnmálamanna og því sé niðurstaðan lýðræðisleg. Það er valkvæð skýring. Dómurinn er pólitík klædd í lögfræði.
Að halda öðru fram er í besta falli barnaskapur.“
Brynjar lét að sér kveða
Brynjar Níelsson, fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins og aðstoðarmaður dómsmálaráðherra, lét að sér kveða í athugasemdum við færslu Friðjóns og sagði einfaldlega: „Þessi færsla er uppfull af mótsögnum.“
Friðjón var ekki ánægður með sleggjudóm Brynjars og spurði hver mótsögnin væri. Athugasemd Brynjars bæri merki um frekar skapandi túlkun.
„Ég er að segja að dómurinn sé ekki bara lögfræði heldur pólitík. Það er pólitískt markmið hjá þessum dómurum að fella Roe vs Wade vegna þess að þessu fólki er uppsigað ekki bara við dóminn sem slíkan heldur því það er pólitísk sannfæring þeirra að það eigi að banna fóstureyðingar. Sannfæring sem þau földu við yfirheyrslur dómsmálanefndar öldungadeildarinnar og í samtölum við þingmenn,“ segir Friðjón sem óttast að fólkið og sjónarmiðið sem ræður réttinum verði banabiti lýðræðisins í Bandaríkjunum.
„Ég óttast að þessi meirihluti muni ekki standa í vegi fyrir valdaráni líkt og reynt var fyrir 18 mánuðum. Ég óttast að andlýðræðisöflin, sem eiginkona eins dómarans tilheyrir, muni reyna aftur og þessi hópur; Alito, Thomas, Gorsuch, Kavanaugh og Barret muni láta sér það vel líka. Það að ég óttast að eitthvað gerist er ekki sama og að ég haldi að eitthvað gerist örugglega. En aftur hvar er mótsögnin,“ spurði Friðjón.
Pólitík klædd í lögfræði
Brynjar hélt áfram og sagði þetta vera þvælu í Friðjóni.
„Það kemur ekki fram í dóminum þau sjónarmið að banna eigi fóstureyðingar heldur að þau réttindi séu undir lýðræðislega kjörnum fulltrúum, löggjafanum. Dómurinn tekur enga afstöðu til fóstureyðinga annað en að það sé ekki stjórnarskrárvarinn réttur. Í gamla dómnum frá 1973 ákvað rétturinn að fóstureyðingar væri heimilar innan ákveðins tíma meðgöngu sem er ekkert annað en lagasetning. Ef þær eru mannréttindi varin af stjórnarskránni getur dómurinn ekki ákveðið einhver tímamörk. En hvernig getur það verið banabiti lýðræðis að segja í dómi að kjörnir fulltrúar fólksins setji lögin og reglurnar. Lýðræði er ekki bara þegar "rétta skoðunin" verður ofan á,“ segir Brynjar.
Friðjón svaraði Brynjari svo aftur fullum hálsi.
„Ég var að segja að þetta sé pólitík klædd í lögfræði. Það er mín skoðun, þú getur verið ósammála henni. Segðu það þá frekar en að þvæla eitthvað um mótsagnir. Ég tel að dómurinn sé um mikið meira en textann í dómnum. Mér finnst það augljóst af fagnaðarlátum andstæðinga fóstureyðinga og af þvi hvernig málinu var breytt í miðju ferli. Upphaflega, áður en Barret var sett í embætti var málinu ekki beint gegn Roe heldur var málatilbúnaður þannig að Missippi vildi fá að halda sínum lögum án þess að hafna Roe líkt og álit John Roberts var. En þegar Barret var sett í embætti var málinu breytt og því stefnt gegn Roe. Það er líka augljóst af því hvernig yfir 20 ríki eru með "trigger" lög sem ganga í gildi núna þegar Roe hefur verið hnekkt. Það er pólitík, lýðræði sem fólk um öll Bandaríkin er að vakna upp við vondan draum af.
Varðandi tímamörkin, eru öll skilyrði sem Hæstiréttur BNA setur lagasetning?
Og svo að lokum hver er tilgangur með dómurum yfirleitt ef þeir eiga bara að dæma eftir strangri bókstafstúlkun, þá er varla þörf fyrir dómara heldur myndi einföld orðaleit í lagasafni duga.“
