„Já, vísindamenn geta „búið til“ veirur en þá þarf að hafa í huga hvað felst í orðalaginu „að búa til.“
Þetta segir Erna Magnúsdóttir, dósent í lífeinda- og líffærafræði við læknadeild Háskóla Íslands, í áhugaverðri grein á Vísindavefnum. Þar reynir hún að svara þeirri spurningu hvort vísindamenn geti búið til veirur.
Erna segir að vísindamenn geti búið til veirur en það sé þó ekki þannig að þeir fari inn á tilraunastofu með sín tæki og tól og komi svo út með áður óþekktar veiruagnir. Þeir geti breytt þekktum veirum með erfðatæknilegum aðferðum og meðal annars nýtt þær til að flytja erfðaefni.
„Þannig er hægt að „búa til“ eða endurhanna veirur. Veirur hafa þann hæfileika að yfirtaka starfsemi þeirra fruma sem þær sýkja og notfæra sér þannig erfðamengi þeirra í eigin þágu. Þess vegna þarf erfðamengi veiranna sjálfra aðeins að skrá fyrir örfáum genum sem ekki finnast í hýsilfrumunum. Erfðamengi veira geta því verið mjög lítil. Sem dæmi inniheldur inflúensuveira um 15 þúsund basa, en erfðamengi mannsins rúmlega þrjá milljarða basa. Stærðarmunurinn er því meira en tvöhundruðþúsundfaldur,“ segir hún.
Vegna smæðar erfðamengja veira er tiltölulega auðvelt að meðhöndla þau með erfðatæknilegum aðferðum. Þannig geta vísindamenn fjarlægt gen úr þekktum veirum og sett önnur í staðinn. Þannig er hægt að breyta eiginleikum veiranna.
„Í raun má líkja þessu við eins konar erfðafræðilegt legó, þar sem veirugenum er skipt út fyrir önnur gen. Algengasta ástæðan fyrir þessum legó-leik er sú að vísindamenn vilja nýta hæfileika veira til að ferja erfðaefni á milli fruma og nota þær því sem svo kallaðar genaferjur. Þá hefur veirugenunum verið skipt út fyrir gen úr öðrum lífverum. Þannig nýta vísindamenn veirur til þess að fá ákveðnar frumur til þess að tjá gen sem þær gera annars ekki.“
Erna segir að þessi geta nýtist vel við erfða- og frumulíffræðilegar rannsóknir, við að rannsaka virkni einstakra gena og áhrif þeirra á frumur.
