Eiríkur Þorláksson listfræðingur skrifar harðorða grein sem birtist á síðum Fréttablaðsins í dag. Þar gerir hann þjófnaðinn á listaverki eftir Ásmund Sveinsson á dögunum að umtalsefni, en verkinu var stolið af stöpli á Laugarbrekku á Snæfellsnesi á dögunum. Um er að ræða bronsstyttu sem nefnist Fyrsta hvíta móðirin í Ameríku.
Tveimur dögum síðar var afhjúpa verk undir heitinu „Farangursheimild“ á bílastæðinu við Marshallhúsið í Reykjavík þar sem Nýlistasafnið er til húsa. Í grein sinni bendir Eiríkur á að verkið sé eftir þær Bryndísi Björnsdóttur og Steinunni Gunnlaugsdóttur sem þá þegar viðurkenndu að hafa stolið verkinu við Laugarbrekku og sett þýfið inn í eigið verk sem hluta þess.
„Verk þeirra var gert í tilefni sýningarinnar ÓNÆM/IMMUNE í Nýlistasafninu. Þann 11. apríl birti stjórn safnsins yfirlýsingu þar sem sagði m.a. að hið stolna verk hafi birst „fyrir utan Nýlistasafnið, stjórn og starfsfólki safnsins alveg að óvörum og án nokkurs samráðs eða samþykkis Nýlistasafnsins.“ Síðar í yfirlýsingunni sagði að stjórnin vonaðist til „að málið leysist með virðingu fyrir höfundar-/eignarrétti annarra og með hagsmuni samtímalistar í forgrunni.“ – Hin augljósa og einfalda lausn, það er að safnið léti strax taka verk Ásmundar úr uppsetningunni og afhenda það eigendum, var ekki nefnd á nafn. Yfirlýsingin var því ódýr hvítþvottur af hálfu safnsins, og því ósamboðinn,“ segir Eiríkur í grein sinni.
Steinunn og Bryndís hafa játað þjófnaðinn í viðtölum við fjölmiðla og segir Eiríkur þær hafa réttlætt hann með tvennum hætti:
„Annars vegar hafi styttan ekkert átt heima þarna, utan sjóndeildarhrings lengst í burtu (í nágrenni við fæðingarstað Guðríðar Þorbjarnardóttur, sem verkið er tileinkað!); nú sé hún í Reykjavík og þar sé hægt að takast á um hana. – Hrokinn, stundum kenndur við lappe-lepjandi-lopapeysulið í póstnúmeri 101, lætur ekki að sér hæða; listaverk eiga sem sagt ekkert að vera úti á landi, þau eigi að vera innan seilingar fyrir höfuðborgarbúa eingöngu.
Hins vegar halda listaverkaþjófarnir því fram að í styttunni af Guðríði felist rasískur undirtónn. Þessi kenning er ekki studd neinum rökum, heldur einfaldlega látin „hanga í loftinu“. Þær taka einnig fram að þær séu ekki að atast í persónu Guðríðar Þorbjarnardóttur; ef svo er getur ásökunin aðeins beinst í eina átt, það er að listamaðurinn Ásmundur Sveinsson hafi verið rasisti. Þetta er afar alvarleg ásökun í garð látins listamanns, sem ekki getur borið hönd fyrir höfuð sér. Þeir sem þekkja verk og sögu Ásmundar verða væntanlega forviða yfir að heyra slíka fullyrðingu; að listamaðurinn sem skapaði mörg eftirminnilegustu verk íslenskrar listasögu til heiðurs lífsbaráttu alþýðufólks og einkum kvenna (til dæmis Vatnsberann, Fýkur yfir hæðir, Móðir mín í kví kví) hafi verið rasisti?“
Eiríkur kveðst hafna kenningum þeirra Steinunnar og Bryndísar alfarið og segir þær hreina móðgun við minningu mikilfenglegs listamanns og afkomendur hans. „…þær ættu að skammast sín fyrir og biðjast afsökunar á – og það hið allra fyrsta,“ segir hann um ásökun þeirra.
„Þetta mál vekur í heild sinni upp ýmsar spurningar. Þær Bryndís og Steinunn hafa starfað á vettvangi myndlistar um árabil, hafa notið styrkja úr opinberum sjóðum og gegnt trúnaðarstöðum fyrir SÍM, Samband íslenskra myndlistarmanna. Því má spyrja: Finnst myndlistarmönnum í lagi að listaverkaþjófur gegni trúnaðarstarfi fyrir þeirra hönd? Finnst Listasafni Reykjavíkur, sem meðal annars hefur það hlutverk að standa vörð um verk og listrænan heiður Ásmundar Sveinssonar, í lagi að listaverkaþjófur sem hefur sakað Ásmund Sveinsson um rasisma, taki þátt í að ákveða kaup á listaverkum til safnsins? Finnst menningar- og viðskiptaráðherra, sem úthlutar listamannalaunum, í lagi að listamaður á árslaunum úr ríkissjóði á þessu ári gerist listaverkaþjófur?“
Hann segir að málið sé í eðli sínu einfalt: „Þú skalt ekki stela. Þær Bryndís Björnsdóttir og Steinunn Finnbogadóttir eru þjófar samkvæmt eigin játningu, listaverkaþjófar, sem brutu bæði á eignarrétti Snæfellinga (með þjófnaðinum) og sæmdarrétti Ásmundar Sveinssonar (með því að nota verk hans án leyfis í eigin listsköpun).“
Greinina má lesa í heild sinni hér.
