„Fyrir tveimur árum gekk ég í gegnum hið undarlega ferli að kaupa íbúð,“ segir Dagbjartur Gunnar Lúðvíksson, aðstoðarmaður þingflokks Viðreisnar, í aðsendri grein á vef Vísis í dag.
Þar skrifar hann um fasteignakaup hér á landi og þá óvissuþætti sem eru uppi þegar kemur að því að taka fasteignalán. Í grein sinni segir hann að kaupin og það sem við tók hafi einkennst af óvissu í hverju skrefi, gambli og ágiskunum – rétt eins og um áhættufjárfestingu væri að ræða.
Lögðu fyrir og söfnuðu fyrir útborgun
„Við kærastan mín lögðum samviskusamlega fyrir og náðum að safna fyrir útborgun. Við fundum frábæra litla eign og byrjuðum að skoða hvaða kostir stæðu til boða í íbúðalánum,“ segir Dagbjartur sem fer síðan yfir það sem stóð til boða.
Til að gera langa sögu stutta lækkuðu vextir ári eftir að þau gengu frá kaupunum. Þar sem þau höfðu fest vextina strax í upphafi greiddu þau bankanum mun hærra gjald með hverri afborgun en þau hefðu annars þurft að gera. Þá segir Dagbjartur að það borgi sig víst að endurfjármagna en jafnvel það sé háð óvissuþáttum eins og hvort vextirnir lækki nógu mikið til að spara kostnaðinn við uppgreiðslugjald og nýtt lántökugjald.
Sláandi munur
„Við erum enn í sömu stöðu. Algjörri óvissu um hvort ákvarðanirnar okkar hafi verið réttar eða rangar. Munurinn getur skipt sköpum um hversu mikið við eignumst í íbúðinni meðan við búum í henni. Hvort við munum geta stækkað við okkur þegar þess gerist þörf.“
Dagbjartur nefnir svo stöðu systur sinnar sem er búsett í Danmörku. Hann segir að þegar hún ákveður að kaupa sér íbúð muni hún þurfa að taka margar sambærilegar ákvarðanir sem háðar eru óvissu. Munurinn á stöðunni sem þau eru í er hins vegar tvennskonar.
„Í fyrsta lagi eru vextirnir úti mun lægri. Þeir eru um 1% en ekki tæp 4%. Af 30 milljóna króna láni eru vextir því 25 þúsund krónur á mánuði úti í stað 100 þúsund króna hér. Við miðum við vexti á óverðtryggðu láni vegna þess að verðtrygging þekkist ekki í Danmörku og vegna þess að þótt nafnvextir á verðtryggðum lánum séu lægri þá bætist mismunurinn bara ofan á höfuðstól lánsins í formi verðbóta í staðinn.“
Dagbjartur bendir svo á að vextirnir úti sveiflast ekki eins ört og mikið og hér á landi og það dragi úr áhættunni. „Skyndilegar hækkanir á lánstímanum verða fjarlægur möguleiki og hanga ekki sífellt yfir lántakandanum – og hann þarf ekki að hafa verðbólguspár og hugsanlega endurfjármögnun stanslaust í huga.“
Segir Dagbjartur að í þessu ljósi sé stóra áhættan sem maður tekur í fasteignakaupum sé tilkomin vegna vaxtaumhverfisins sem fylgir krónunni. „Háir vextir, sem gera það að verkum að maður greiðir mun meira fyrir lánin, og sveiflukenndir vextir, sem þýða að maður er í stöðugri óvissu um framtíðina.“
Dagbjartur segir að ef við myndum festa krónuna við evru væri næsta víst að vextir myndu lækka hratt og verða stöðugri. Lántakendur gætu að minnsta kosti verið mun rólegri eftir að upplýst ákvörðun um lánaformið hefur verið tekin og treyst því að eignarhlutfall þeirra aukist þegar þeir borga af lánunum.
„Okkur þyrfti ekki að líða eins og spákaupmönnum í hvert sinn sem við opnum heimabankann og skoðum stöðu lánsins. Við þyrftum ekki hagfræðigráðu til að eiga fasteign.“
