„Varla er til verri tilhugsun hjá foreldrum en að missa barnið sitt. Því verður áfallið mikið þegar það gerist,“ sagði Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, í ræðu á Alþingi í morgun.
Brynjar spurði Ásmund Einar Daðason, félags- og barnamálaráðherra, að því hvort einhver vinna eða frumvarp um svokallað sorgarorlof foreldra, sem missa börn yngri en 18 ára, væri hafin í ráðuneytinu. Óhætt er að segja að fyrirspurn Brynjars hafi fengið góðar undirtektir og fékk hann meðal annars hrós frá öðrum þingmönnum.
„Við vitum að fólk vinnur á ólíkan hátt úr áföllum, en fyrstu mánuðirnir, jafnvel fyrsta árið, ráða miklu fyrir framtíðina, hvernig gengur að vinna úr sorginni og áfallinu. Sumir þurfa að leita sér aðstoðar og eru kannski lítt vinnufærir í nokkurn tíma, sem er okkur öllum mjög skiljanlegt. Þegar svo stendur á er mjög bagalegt í því ferli að syrgjendur, eða foreldrarnir í þessu tilviki, missi tekjur sínar að hluta eða öllu leyti.“
Skylda okkar sem samfélags
Brynjar sagðist líta svo á að það væri skylda okkar sem samfélags að styðja þá örfáu foreldra sem missa börn sín ár hvert. „Ég met það svo að kostnaðurinn sé óverulegur. Sem betur fer er ekki algengt í samfélagi okkar að foreldrar missi börn sín. Við erum með gott heilbrigðiskerfi þannig að við björgum mörgum börnum. Svo vinna einhverjir foreldrar úr sorginni með öðrum hætti, þ.e. hella sér jafnvel í vinnu o.s.frv., þannig að búast má við því að kostnaðurinn sé óverulegur. En í mínum huga er það tæplega í boði að foreldrar verði fyrir miklu tekjutapi vegna barnsmissis og fólk verður að fá tíma til að glíma við sorgina án þess að fjárhagurinn fari í rúst.“
Brynjar sagði að hann þættist vita að ráðherra væri jákvæður fyrir því að almannatryggingakerfið komi að einhverju leyti til aðstoðar þeim foreldrum sem á þurfa að halda.
„Ég spyr því ráðherrann: Er einhver vinna eða frumvarp um sorgarorlof foreldra sem missa börn yngri en 18 ára hafin í ráðuneytinu? Og ef svo er, hvar stendur sú vinna? Hvernig sér ráðherrann fyrir sér að sorgarorlof spili saman við þann veikindarétt sem launafólki er tryggður í almennum kjarasamningum? Hvaða fyrirkomulag sér ráðherra fyrir sér að yrði á sorgarferlinu? Er vitað hversu stór hópur foreldra það er að meðaltali árlega (sem gæti þurft á slíku orlofi að halda? Kemur til álita af hálfu ráðherra að fleiri hópar syrgjenda njóti sambærilega réttinda?“
Ásmundur tók undir
Ásmundur Einar steig í pontu og sagðist taka undir þau orð að varla væri hægt að hugsa sér neitt vera en að missa börn á unga aldri. Ásmundur sagði að í febrúar hefði farið af stað vinna við að kortleggja með hvaða hætti væri skynsamlegast að vinna málið. „Í þeirri vinnu hefur komið fram að það eru um 20 börn sem látast á hverju ári undir 18 ára aldri þannig að, líkt og þingmaðurinn segir, að sem betur fer er þetta ekki há tala en manni finnst 20 samt mjög há tala,“ sagði Ásmundur sem sagði að litið yrði til nágrannalanda okkar. Í Danmörku hafi tillögur um sorgarorlof verið til umræðu og þá hafi Bretar lögfest tveggja vikna sorgarorlof á þessu ári. Sagði hann að ætlunin hafi verið að skipa hóp hagsmunaaðila á vormánuðum en það hafi dregist vegna COVID-19.
„Ólýsanlegt áfall“
Fyrirspurn Brynjars hlaut góðar undirtektir í þinginu og sagði Þorsteinn Sæmundsson, þingmaður Miðflokksins, að hún kæmi úr óvæntri átt.
„Ég þakka háttvirtum þingmanni fyrir að bera hana hér fram vegna þess að það er alveg rétt sem hann segir, það er ólýsanlegt áfall að missa barn, hverjum þeim sem verður fyrir því. Það er alveg ærið að takast á við þó að fjárhagsáhyggjur bætist ekki við. Þetta ástand ríður mörgum samböndum að fullu, því miður. Ef það væri einn hópur sem ég myndi benda hæstv. ráðherra á að gaumgæfa við þá vinnu sem virðist vera hafin í ráðuneytinu, sem ég fagna mjög, væru það foreldrar sem missa fullburða barn ófætt. Það er sama áfallið, það er sama sorgin sem vinna þarf úr. Hún fer ekkert frá manni og ég hvet ráðherra til að hafa þann hóp einnig í huga,“ sagði Þorsteinn.
Frumvarp gæti litið dagsins ljós næsta vor
Guðjón S. Brjánsson, þingmaður Samfylkingarinnar, tók undir þetta.
„Ég tek undir það að það er þung raun, og þyngri en tárum tekur, þegar ung börn kveðja lífið. Það er eins og himnarnir hrynji yfir þær fjölskyldur sem eiga í hlut og það er ekki bara einn eða tveir, það eru heilu fjölskyldurnar. Það er mikilvægt að veita þann stuðning sem felst í fjárhagslegri fyrirgreiðslu en það er svo margt annað sem þarf að koma til. Það þarf að leggja áherslu á að veita sálrænan stuðning, að fólk fái möguleika til að tjá sig og lifa sig í gegnum þessa miklu raun.“
Gunnar Bragi Sveinsson, þingmaður Miðflokksins, þakkaði Brynjari einnig fyrir fyrirspurnina og sagði:
„Þetta er mál sem vert er að vekja athygli á. Ég hefði gjarnan viljað heyra frá ráðherra hvenær hann sæi fyrir sér að hægt væri að leggja fram þingmál eða fá í það minnsta fram mál sem tæki á vandanum eða ástandinu, eða hvað við eigum að kalla það sem hv. þm. Brynjar Níelsson ber hér upp. Mér þætti vænt um ef ráðherra gæti gefið okkur einhverja hugmynd um það hvenær hann sæi fyrir sér að við myndum sjá þingmál sem tæki á því ástandi eða þeim atburðum sem fólk sem lendir í slíkri sorg upplifir.“
Ásmundur Einar kom aftur í pontu og sagði að vonir stæðu til þess að starfshópur gæti skilað tillögum sínum næsta vetur. Ef allt gengi að óskum gæti frumvarp litið dagsins ljós á vorþingi 2021.
