Björg­mundur sér tæki­færi fyrir Ís­land í hnignun Dana: „Kannski er kominn tími til að rifja upp og byrja að „snakke dansk“

Björg­mundur Örn Guð­munds­son, eig­andi byggingar­fyrir­tækisins Nor­disk Boligbyg aps í Dk, segir að fram undan sé svartur vetur í dönskum byggingar­iðnaði og lík­legast í stórum hluta Evrópu.

„Raf­magns og hitunar kostnaður ríkur upp sem og matur og því hefur dregið veru­lega úr kaup­getu Hr og Fru Han­sen eins og Daninn kallar hinn al­menna ein­stak­lings kúnna. 10% verð­bólga er stað­reynd í Evrópu og Danir að upp­lifa mestu verð­bólgu í 40 ár. Sam­bæri­lega mæld verð­bólga er um 5% á Ís­landi,“ skrifar Björg­mundur á Vísi.

„Orku­kostnaður kemur ofan í gríðar­legar hækkanir sem hafa orðið á byggingar­vörum og þá sér­stak­lega vörum sem fram­leiddar eru með mikilli orku eins og múr­steinn, sement, stál, ein­angrun og gifs. Í Dan­mörku og Þýska­landi þá er mikið af þessum vörum fram­leidd með gasi sem gerir stöðuna enn verri. Erfið­leikar í fram­leiðslu og af­hendingu á vörum frá Kína hafa svo alls ekki bætt stöðuna.“

Það sem síðan er að bæta gráu ofan á svart eru gríðar­legar vaxta­hækkanir.

„Er það orðið svo nú að 30 ára hús­næðis­lán með föstum vöxtum hjá stóru hús­næðis­lána­stofnununum (Real kredit, To­ta­l kredit…) eru komin í 7,5% (ár­legur kostnaður) og hærra…. Þetta hefur orðið til þess að sala á eldra hús­næði hefur snar minnkað en kannski það sem hefur mest á­hrif er að sala á nýju hús­næði er fallið niður um 60-80%“ skrifar Björg­mundur.

„Danskur byggingar­markaður er öðru vísi en sá ís­lenski að því leiti að hér í dk þekkist nánast ekki að byggja og selja. Hér eru leigu­fé­lögin stórir á markaði (út­boð) og síðan eru nær öll ein­býli byggð af týpu­húsa­fyrir­tækjum fyrir ein­stak­linga sem tryggt hafa sér lóð, því í Dk reyna öll sveitar­fé­lög að tryggja nægt lóða­fram­boð. Verðandi íbúi hefur þannig leitað til­boða og lætur byggja fyrir sig. Hér er selt og svo byggt.“

„Vegna þessa svimandi hárra vaxta er því nær enginn að tryggja sér lóð og láta byggja fyrir sig sem og leigu­fé­lögin stóru halda að sér höndum því byggingar­kostnaður og vextir hafa rokið upp og því borgar sig ekki lengur að byggja leigu­hús­næði.“

„Háir vextir og aukinn kostnaður hefur því dregið ný­byggingar­geirann mjög hratt saman og núna er verið að af­henda hús sem voru seld seint á síðasta ári, en sam­drátturinn hófst í byrjun þessa árs 2022,“ skrifar Björg­mundur.

„Nú þegar hafa flest stóru týpu­húsa­fyrir­tækin (sem hafa byggt 1.000-1.500 hús á ári) dregið saman reksturinn um 50% og sum meira. Mörg meðal­stór fyrir­tæki með 50-100 iðnaðar­menn hafa verið að fara á hausinn vegna verð­hækkana á byggingar­efni. Við sjáum td að stærsta týpu­húsa­fyrir­tæki Dan­mörku, Huscompagniet AS sem er á markaði, hefur lækkað gríðar­lega á hluta­bréfa­markaði eða úr 125 kr á hlut í fyrra í 42 kr á hlut í dag…. Það er gríðar­leg lækkun og lýsir á­standinu mjög vel.“

„Miklar upp­sagnir hafa þegar orðið og verður allt fram að jólum. Vissu­lega eru mörg verk­efni í gangi en mikið er keyrt á­fram af sveitar­fé­lögunum sem líka hafa þurft að draga saman seglin vegna vaxta­kostnaðar. Bara í mínu sveitar­fé­lagi Sønder­borg þá var sveitar­fé­lagið að fresta verk­efnum upp á 300 milljónir danskar.

Það er alveg sama hvernig horft er á þetta, það er kata­strófa fram undan í dönskum byggingar­iðnaði og lík­lega á það við um byggingar­geirann víðar í Evrópu,“ heldur Björg­mundur á­fram.

Hann spyr síðan hvernig horfir þetta þá við Ís­landi?

„Jú eins dauði er annars brauð. Það er alveg ljóst að í kortunum er ein­hver lækkun á byggingar­vörum vegna minni eftir­spurnar er líður á veturinn, þó vissu­lega muni orku­kostnaður halda ein­hverjum vörum háum á­fram. Við munum líka sjá að miklu meira verður um hæfi­leika ríka iðnaðar­menn sem gætu komið til Ís­lands og tekið þátt í bráð nauð­syn­legri upp­byggingu á í­búðar­hús­næði. Verð­bólga er á niður­leið á Ís­landi, at­vinnu­leysi er nánast ekkert, hátt mat­væla­verð gagnast ís­lenskum sjávar­út­vegi, met hækkun varð á áli í gær 12.okt eða 7,5% á einum degi vegna mögu­legs sölu­banns á rúss­nesku áli, ferða­þjónusta er á fullri siglingu eftir co­vid. En kannski það allra mikil­vægasta er að sölu­verð í­búða á höfuð­borgar­svæðinu í dag er amk 30-40% hærra en byggingar­kostnaður. Það er því gott rými fyrir ein­hverja lækkun á hús­næði á höfuð­borgar­svæðinu (sem lækkar verð­bólgu) og góðan hagnað fyrir verk­taka sem eru svo heppnir að fá lóð á ís­lenskum lóða skort­markaði.“

„Fyrir 15 árum fóru ís­lenskir iðnaðar­menn til hinna Norður­landanna í leit að vinnu, nú stefnir í að þetta gæti snúist við. Að Ís­lendingar gætu fengið til sín hæfi­leika ríka iðnaðar­menn frá Dan­mörku td, menn sem kunna að ganga frá flötum þökum, hlaða veggi og setja upp loftræsingu. Ís­land á bullandi tæki­færi núna að laga sveltan hús­næðis­markað á stuttum tíma með aukinni lóða­út­hlutun og góðum iðnaðar­mönnum.

Stóra tæki­færi Ís­lands núna er að fá lærða og reynda er­lenda iðnaðar­menn, ekki bara verka­menn. Kannski er kominn tími til að rifja upp og byrja að „snakke dansk,“ skrifar Björg­mundur að lokum.