Á­takan­leg frá­sögn Láru: „Læknamafían var ekki á vakt þessa nótt“

„Ef ein­hver trúir því að það sé til læknamafía, þá var hún ekki á vakt þessa nótt,“ sagði Lára G. Sigurðar­dóttir læknir í pistli sem birtist í Frétta­blaðinu um helgina.

Pistill Láru hefur vakið tölu­verða at­hygli en þar skrifar hún um starfs­bróður sinn sem var í al­var­legum sjálfs­vígs­hug­leiðingum. Lára segir að þetta kvöld fyrir mörgum árum sitji í henni en hún var á skurð­lækna­vakt um­rætt kvöld þegar komið var með starfs­bróður hennar á spítalann.

Ein versta tilfinningin

„Sama hvað ég reyndi, þá komum við að lokuðum dyrum hjá geð­deildinni. Ef ein­hver trúir því að það sé til læknamafía, þá var hún ekki á vakt þessa nótt. Á endanum fór orkan í að reyna að fela eigin ekka og tára­flóð, því mér fannst heil­brigðis­kerfið, sem ég var partur af, geta gert betur. Góður skurð­læknir á vakt hug­hreysti ó­léttu buguðu mig, en það er auka­at­riði – ekki vorum við að fara að skera burtu sjálfs­vígs­hugsanirnar,“ segir Lára.

„Það er lík­lega ein versta til­finningin, að geta ekki hjálpað til þegar líf nær­staddra er í húfi. Tala ekki um ef um ræðir ást­vin eða barn. Í mínu nánasta um­hverfi eru fleiri en eitt og fleiri en tvö til­felli þar sem lítil sem engin úr­ræði eru í boði. Fólk hrökklast heim með þann veika og finnst það ekki tekið al­var­lega,“ segir Lára sem spyr hvort virki­lega sé ekki hægt að gera betur.

„Mættu á bráða­mót­tökuna með sprunginn botn­langa og þú ert strax settur í ferli og læknaður eins fljótt og hendur vinna. En mættu með veikan huga og þú verður allt eins sendur heim,“ segir hún.

Tryggja þarf hindrunarlaust aðgengi

Lára bendir á að al­þjóð­legur for­varna­dagur sjálfs­víga hafi verið fyrir rúmri viku. Heil­brigðis­ráð­herra hafi gefið vil­yrði fyrir auknu fjár­magni fyrir stöðu verk­efna­stjóra sjálfs­vígs­for­varna. Bendir hún á að á heima­síðu Em­bættis land­læknis segi að það skipti miklu að grípa snemma þá ein­stak­linga sem líður illa. Því þurfi að tryggja gott og hindrunar­laust að­gengi að þjónustu sem er mikil­vægt enda á­kvörðun um sjálfs­víg í flestum til­fellum tekin í skyndi.

„Á vef­síðu lýð­heilsu­deildar Harvard-há­skóla er sagt frá rann­sóknum á fólki sem var nærri því að látast eftir sjálfs­vígs­til­raun. Um 75% létu til skarar skríða á innan við klukku­tíma frá því þau tóku á­kvörðun og allt að 40% innan einungis fimm mínútna. Á sömu síðu kom einnig fram að flestir sem lifðu af voru með eftir­sjá. Það vakti líka at­hygli mína að níu af hverjum tíu sem lifa af al­var­lega sjálfs­vígs­til­raun munu ekki falla fyrir eigin hendi í fram­tíðinni.“

Lára segir að á Ís­landi séu fjögur númer sem hægt er að hringja í líði manni illa, en hún tekur fram að hún viti ekki hversu mark­vissa þjálfun fólkið í símanum hefur fengið.

„Henry Ford heil­brigðis­þjónustan í Banda­ríkjunum opnaði árið 2001 síma­líf­línu sem kallast „Zero suicide“, sem er stöðugt verið að upp­færa eftir því sem þekking eykst. Starfs­fólkið fær sér­hæfða þjálfun þar sem virðing og sam­kennd eru í fyrir­rúmi. Á­hætta er metin og þau sem eru í mestri hættu fá sam­dægurs ítar­lega geð­skoðun á­samt með­ferð. Hinir fá vísinda­lega þróaðar leið­beiningar og sím­tal um hvernig gangi. Á níu ára tíma­bili fækkaði sjálfs­vígs­til­fellum hjá þeim um 78%.“

„Hann fékk annan séns“

Lára segir að vísinda­menn hafi lengi vitað að höfnun og van­líðan risti djúp sár í sálina sem ekki sjást með berum augum.

„Það er samt mikil­vægt að átta sig á að kvíði, leiði og reiði er stór partur af eðli­legu til­finninga­lífi. Það er þegar hugurinn bugast undan þeim sem þarf að bregðast hratt við. Við þurfum að byrja að sjá og taka eftir and­legum sárs­auka, líkt og líkam­legum. Því fagna ég að á­kvörðum hefur verið tekin um að tryggja hindrunar­laust að­gengi, því það getur verið of seint að bíða fram á næsta dag,“ segir Lára sem endar pistilinn á því að segja frá ör­lögum starfs­bróður hennar.

„Starfs­bróðir minn fékk á endanum að­stoð og hefur notið vel­gengni í lífi og starfi allar götur síðan. Hann fékk annan séns.“