Arnar Þór Jónsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur tekið sæti í fjarveru Bryndísar Haraldsdóttur, lagði fram þingsályktunartillögu í dag um skipun nefndar til að greina sóttvarnaraðgerðir yfirvalda í heimsfaraldrinum.
Arnar leggur til að slíkt verði gert í ljósi mannréttindakafla stjórnarskrárinnar en samþykki Alþingi tillöguna mun ríkisstjórn Íslands skipa þrjár fræðimenn í nefnd til að greina sóttvarnaaðgerðirnar.
„Með þingsályktunartillögu þessari er lagt til að ríkisstjórn Íslands skipi nefnd þriggja fræðimanna á sviði lögfræði, sem fái það hlutverk að greina sóttvarnaaðgerðir stjórnvalda í heimsfaraldri kórónuveirunnar í stjórnskipulegu tilliti. Um var að ræða aðgerðir sem teljast til viðamestu inngripa af hálfu ríkisvalds í lýðveldissögunni og hafa haft fjölþættar afleiðingar á öllum sviðum íslensks samfélags,“ segir í tillögu Arnars Þórs.
Arnar segir að laglegar hliðar þessa máls voru ekki til skoðunar í skýrslu nefndar um áfallastjórnun stjórnvalda í COVID-19, sem skilað var til forsætisráðherra í októbermánuði 2022.
„Í þeirri skýrslu er þó talið athyglisvert að ekki hafi í ríkari mæli verið leitað formlegra heimilda Alþingis vegna opinberra sóttvarnatakmarkana. „Alþingi hefði jafnframt sjálft getað látið þessi mál til sín taka, en valdi þó almennt að gera það ekki“ (sjá bls. 502–503). Brýnt er að þetta verði greint nánar áður en næsti heimsfaraldur ríður yfir, enda situr ríkisstjórn Íslands í umboði Alþingis, en ekki öfugt,“ segir í tillögunni.
Skýrslu nefndarinnar yrði skilað eigi síðar en á haustþingi 2023.
„Í skipunarbréfi nefndarinnar verður meginverkefni hennar skýrt sem greining á lögmæti sóttvarnaaðgerða í ljósi mannréttindaákvæða stjórnarskrár. Þannig verður nefndinni m.a. falið að greina hvort sóttvarnaaðgerðir byggðar á 12. gr. sóttvarnalaga hafi staðist kröfur stjórnarskrárinnar um lögmæti slíkra aðgerða, hvort þar til bærir aðilar hafi í reynd farið með ákvörðunarvald um sóttvarnaaðgerðir í faraldrinum og togstreita milli sóttvarnaaðgerða og stjórnarskrárvarinna mannréttinda greind nánar,“ segir í tillögu Arnars.
Nefndinni verður einnig falið að útlista tillögur um skýrari mælikvarða og nauðsynlega virkjun lýðræðislegra öryggisventla við takmörkun á frelsi fólks til friðhelgi einkalífs og atvinnu í þágu almannahagsmuna.
Sóttvarnaaðgerðum á grundvelli 12. gr. sóttvarnalaga í heimsfaraldri kórónuveirunnar var beitt til verndar lífi og heilsu almennings. Tilefni þingsályktunartillögu er að fá greiningu á þeim afleiðingum sem sóttvarnaaðgerðir í kórónuveirufaraldrinum höfðu á önnur mannréttindi íbúa landsins, þ.m.t. ferða-, funda- og tjáningarfrelsi.
„Í skipunarbréfi nefndarinnar verður meginverkefni hennar skýrt sem greining á lögmæti sóttvarnaaðgerða í ljósi mannréttindaákvæða stjórnarskrár. Þannig verður nefndinni m.a. falið að greina hvort sóttvarnaaðgerðir byggðar á 12. gr. sóttvarnalaga hafi staðist kröfur stjórnarskrárinnar um lögmæti slíkra aðgerða, hvort þar til bærir aðilar hafi í reynd farið með ákvörðunarvald um sóttvarnaaðgerðir í faraldrinum og togstreita milli sóttvarnaaðgerða og stjórnarskrárvarinna mannréttinda greind nánar,“ segir í tillögu Arnars.
Nefndinni verður einnig falið að útlista tillögur um skýrari mælikvarða og nauðsynlega virkjun lýðræðislegra öryggisventla við takmörkun á frelsi fólks til friðhelgi einkalífs og atvinnu í þágu almannahagsmuna.
Sóttvarnaaðgerðum á grundvelli 12. gr. sóttvarnalaga í heimsfaraldri kórónuveirunnar var beitt til verndar lífi og heilsu almennings. Tilefni þingsályktunartillögu er að fá greiningu á þeim afleiðingum sem sóttvarnaaðgerðir í kórónuveirufaraldrinum höfðu á önnur mannréttindi íbúa landsins, þ.m.t. ferða-, funda- og tjáningarfrelsi.
