„Það eru u.þ.b. 18 mánuðir síðan ég kynnist óvini mínum. Ótrúlegt en satt þá var hann búinn að búa heima hjá mér um nokkurt skeið áður en ég vissi af honum. Ég hafði ekki grænan grun.“
Svona hefst athyglisverð grein sem Arna Pálsdóttir skrifar og birtist á vef Vísis í morgun.
„Óvinur minn heitir átröskun. Hún er lygin, stjórnandi, þrjósk og síðast en ekki síst afskaplega grimm. Ásamt sínum ótal mörgu ókostum er hún einnig gríðarlega sannfærandi og langt frá því að vera vitlaus. Hún hægt og bítandi tekur yfir þann sem er veikur og einangrar hann frá ástvinum sínum,“ segir Arna sem gagnrýnir það úrræðaleysi sem virðist ríkja í þessum málum hér á landi.
„Þegar við fyrst áttuðum okkur á því að dóttir okkar glímdi við átröskun vissum við í raun ekkert hvað við áttum að gera. Þetta hlaut bara að vera eitthvað tímabil sem við myndum fljótt og örugglega komast yfir enda falleg og vönduð stelpa hér á ferð,“ segir Arna sem bætir við að fljótlega hafi þeim orðið ljóst að þeim skjátlaðist.
„Hér var ekki um að ræða hegðunarvandamál eða tímabil. Dóttir okkar var veik og þurfti aðstoð. Við komumst sem betur fer að hjá sálfræðingi sem sérhæfir sig í átröskunum barna en það er eins og að vinna í lottóinu. Núna myndi hún örugglega jafna sig fljótt. Ég vissi það ekki þá en ég var stórlega að vanmeta óvin minn.“
Arna skrifar af æðruleysi og bendir á að átröskun geri engan greinarmun á fólki eftir samfélagsstöðu. Nefnir hún að talið sé að ástæður átraskana séu samverkandi líffræði-, þroska-, menningar-, persónuleika- og fjölskylduþátta. „Átröskun er alvarleg geðröskun með hæstu dánartíðni af öllum geðröskunum. Átröskun er ekki lífsstíll eða útlistdýrkun.“
Í grein sinni segir Arna að síðasta árið hafi þau leitað margoft á heilsugæsluna með dóttur sína. „Þegar við mætum er horft á okkur eins og við séum geimverur, úrræðaleysið er algert.“
Hún segir að á BUGL starfi átröskunarteymi en þangað sé ekki hægt að leita nema veikindin séu orðin mjög alvarleg, til dæmis ef barn er í sjálfsvígshættu. Þá þurfi beiðni frá heimilislækni sem hefur engin úrræði til að meðhöndla eða greina átröskun.
„Horfum á þetta út frá öðrum veikindum. Tökum sem dæmi barn sem greinist með sykursýki eða annan hættulegan sjúkdóm. Sjáum við fyrir okkur barn vera greint með sykursýki hér á landi en að viðeigandi meðferð sé ekki í boði fyrr en sjúkdómurinn er orðinn lífshættulegur, jafnvel kominn á lokastig? Ég held ekki. Ég vona ekki.“
Arna segir í grein sinni að óvinurinn þrífist vel í heimi úrræðaleysis og á meðan fái hann að koma sér betur og betur fyrir með tilheyrandi angist, vanlíðan og sjálfsskaða.
„Geðraskanir eiga sérstakan stað í umræðu um heilbrigðismál. Þær eiga líka sérstakan stað í heilbrigðiskerfinu sjálfu. Þessi meðferð í málefnum geðraskana ýtir enn frekar undir skömm en skömmin er eitt af því sem nærir óvin minn hvað mest. Skömmin er ekki dóttur minnar og henni verður ekki eytt nema með viðeigandi orðræðu og meðferðarúrræðum, samfélaginu okkar og heilbrigðiskerfi til sóma. Þessi stutti pistill snýst ekki um ásakanir. Hann er ákall. Ákall um hugarfarsbreytingu til geðraskana og ákall um heilbrigðiskerfi sem veitir barninu mínu nauðsynlega þjónustu.“
