Réttur barna á flótta er heiti á nýstofnuðu félagi sem vill vekja athygli á stöðu barna á flótta sem hingað koma til lands. Félagið hefur staðið fyrir ýmis konar árveknisátaki og núna því sem nefnist Börn eru ekki farangur.
Yfir 1800 manns eru meðlimir í Facebook hóp félagsins.
Í félaginu eru íslenskir borgarar sem vilja vekja athygli á meðferð ungmenna á flótta sem sækja um alþjóðlega vernd. Ungmennin eru send í aldursgreiningar með tannskoðun, sé vafi á að þau séu undir 18 ára aldri og njóti þar með alþjóðlegrar barnaverndar.
Nýverið hætti tannlæknadeild Háskóla Íslands að framkvæma slíkar tannskoðanir fyrir Útlendingastofnun. Stúdentaráð háskólans meðal annarra og gagnrýndi harðlega að Háskóli Íslands væri aðili að slíkum samningi við stofnunar. Háskólaráð tók svo ákvörðun 11.mars sl. að hætta samstarfi við Útlendingastofnun um aldursgreiningar með tannskoðunum.
Stofnunin mun ætla að leita utan háskólans til tannlækna til að sinna þessum skoðunum, segja talsmenn félagsins enda ljóst að Útlendingastofnun mun viðhafa sömu aðferðafræði áfram.
Margrét Kristín Blöndal, þekktust sem Magga Stína tónlistarkona ljær félaginu krafta sína og segir í viðtali við Lindu Blöndal í þættinu 21 á Hringbraut að hún telji börn ekki í stakk búin til að geta metið hvaða skoðun fer fram á líkama þess.
„Hvernig ætlarðu að fá upplýst samþykki mögulegs barns sem á alla sína framtíð undir því að jaxlarnir séu með einum eða öðrum hætti, séu nægilega óþroskaðir til að þú eigir mögulega einhverja framtíð. Í hvernig stöðu er barn sem þarf að gangast undir þetta ?“, spyr Magga Stína og vísar þá til siðareglna Vísindasiðanefndar Háskóla Íslands um upplýst samþykki.
„Og ef það veitir ekki samþykki þá er það meðvitað um það að þá er það dæmt því í óhag“, fullyrðir Magga Stína.
Guðríður Lára Þrastardóttir, lögfræðingur í málefnum umsækjenda um alþjóðlega vernd hjá Rauða krossinum á Íslandi segir í sama þætti segir slíkt þó ekki á hreinu og ýmist sé dæmt einstaklingum í hag eða óhag sé vafi um aldur fólks eftir aldursgreiningu hér heima.
„Mér finnst bara tanngreining á börnum eða á ungmennum eða á gömlu fólki eða á öllum aldri, bara vera algerlega óásættanlegt“, segir Magga Stína og bendir á ranga greiningu í tilfelli ungs drengs sem fór í kjölfarið í 40 daga hungurverkfall og var nær dauða en lífi
„Viðkomandi manneskja á bara að njóta vafans. Alla fyrir húsmóður í vesturbænum er þetta náttúrulega bara jafn sturlað og þegar átti að vísa fjórum börnum með foreldrum sínum úr landi í framandi land“, segir hún og vísar þar til Eygypsku Kedhr fjölskyldunnar sem um var deilt.
„Við erum á rosalega miklum villigötum og mjög miklu hættusvæði. Sá fasismi sem felst í þessu hann hefur birst okkur áður. Það er ekki svo langt síðan að nef voru mæld“, segir Magga Stína og vísar þar til mælinga nasista á fólki til að sanna gyðingauppruna. „Ég meina, hvar erum við?“
Guðríður Lára Þrastardóttir, lögfræðingur í málefnum umsækjenda um alþjóðlega vernd hjá Rauða krossinum á Íslandi um árabil segir að Rauði krossinn hafi verið mjög gagnrýninn á þessa aðferð aldursgreininga. „Við teljum hana ekki mannúðlega og við teljum þetta líka vera ákveðið inngrip sem ekki er gert í læknisfræðilegum tilgangi og við teljum þær það ónákvæmar að það sé ekki hægt að byggja íþyngjandi niðurstöðu á þeim.
En læknisfræðilegir sérfræðingar segja þetta nákvæmustu aðferð sem til er. Tennur eru það sem síst verðu fyrir áhrifum af ytri aðstæðum eins og vannæringar. Hvað gæti þá verið nákvæmara til þessa að það sé hægt að aldursgreina?
„Eins og staðan er í dag þá er ekki til nein nákvæm aðferð til aldursgreiningar. Kannski ættum við að fara að líta á þetta á svolítið annan hátt og meta frekar viðkvæma stöðu og þörf fyrir vernd, frekar heldur en að vera að einblína á fæðingardag“, segir Guðríður og bendir á barnalög.
„Þar er til dæmis ákvæði sem er heimild til að framlengja barnaverndarúrræði til 21 árs aldurs og þegar við erum með unglinga, 16 til 18 ára sem eru yfirleitt þessir krakkar sem eru að koma til okkar að þá þarf að líta fyrst og fremst á þeirra stöðu í heild sinni en ekki nákvæmlega hvenær þau eru fædd“.
En er ekki aldursgreining gerð til að börn réttilega njóti verndar samkvæmt alþjóðalögum en að fullorðnir taki ekki þennan rétt líka?
„Við erum ósammála þessari nálgun að það að veita einhverjum sem er mögulega fullorðinn einhver réttindi sem er tryggður börnum“, segir Guðríður og að réttindi eins taki ekki neitt frá réttindum annarra. Í sumum tilvikum þurfi að meta einstakling ekki bara út frá aldri heldur stöðu hans.
En hvort að það hafi verið röng aldursgreining hér á landi, segir Guðríður að þau séu ekki mörg en samt nokkur: „Þau eru fleiri en tvö og fleiri en þrjú“.
