Aðal­heiður segir það stefni í lög­reglu­ríki á Ís­landi: „Ljóst er í hvaða átt ráð­herra stefnir“

Jón Gunnars­son, dóms­mála­ráð­herra, hefur lagt fram frum­varp sem veitir lög­reglu heimild til fylgjast með fólki með eftir­lits­mynda­vélum, veita því eftir­för, taka af því myndir og kvik­myndir og afla um það per­sónu­upp­lýsinga, án þess að það sé grunað um af­brot.

Frum­varps­drögin eru nú til kynningar í sam­ráðs­gátt stjórn­valda en í Aðal­heiður Ámunda­dóttir gerir þau að um­fjöllunar­efni sínu í leiðara Frétta­blaðsins í dag.

Þar segir Aðal­heiður að ekki sé hægt að skilja frum­varpið öðru­vísi en að upp­lýsingum úr eftir­lits­kerfum, af sam­fé­lags­miðlum, frá upp­ljóstrurum og al­mennum borgurum verði safnað í mið­lægan gagna­grunn auk per­sónu­upp­lýsinga fólks sem lög­regla getur aflað hjá stjórn­völdum og stofnunum í því skyni að koma í veg fyrir að það fremji land­ráð eða aðra glæpi gegn stjórn­skipan ríkisins.

„Þeir sem eru í mestri hættu á að sæta þessu fyrir­hugaða eftir­liti lög­reglu eru grunaðir hryðju­verka­menn, fólk sem lög­regla telur hættu­legt vegna þess að það að­hyllist „öfga­kennda hug­mynda­fræði“ og fólk sem talið er lík­legt til skipu­lagðrar brota­starf­semi.“

Aðal­heiður bendir á að þetta sé ó­líkt því sem við eigum að venjast er ekki miðað við að þetta fyrir­hugaða eftir­lit fari fram í þágu rann­sóknar á brotum sem hafa verið framin heldur vegna mögu­legra brota sem kunni að verða framin í fram­tíðinni.“

„Þótt vissu­lega sé það göfugt mark­mið að koma í veg fyrir glæpi vita flestir sem hafa kynnt sér muninn á lög­reglu­ríkjum og réttar­ríkjum að hættan á mis­notkun víð­tækra rann­sóknar­heimilda gagn­vart sak­lausu fólki er mikil. Hryðju­verka­menn gætu sprottið upp eins og gor­kúlur og mikil fjölgun orðið í helstu glæpa­klíkum landsins. Þess vegna er eins gott að eftir­lit með notkun lög­reglunnar á þessum nýju njósna­úr­ræðum sé ekki síður um­fangs­mikið.“

„Þar virðist frum­varp dóms­mála­ráð­herra því miður bregðast. Eftir­lits­nefnd lög­reglu er vissu­lega kölluð til leiks í frum­varpinu. Hún fær hins vegar engar upp­lýsingar um eftir­litið nema lög­reglan upp­lýsi hana sjálf og það ber ekki að gera nema eftir­litinu hafi verið hætt og komið hafi í ljós að enginn glæpur var í bí­gerð. Engin tíma­mörk virðast heldur á því hve lengi eftir­lit með ein­stak­lingi megi vara.“

Ein­staklingarnir sjálfir fá í fæstum til­vikum vit­neskju um upp­lýsinga­öflun og eftir­lit lög­reglu með þeim. Berist eftir­lits­nefndinni upp­lýsingar yfir höfuð getur hún að­eins gert borgaranum við­vart hafi hún sjálf komist að þeirri niður­stöðu að lög­reglan hafi brotið lög eða njósnað um við­komandi að ó­sekju.

Aðal­heiður bendir á að Frétta­blaðið fjallaði fyrst um þessi á­form dóms­mála­ráð­herra í desember síðast­liðnum.

„Þá virtust borgararnir hafa meiri á­hyggjur af heims­far­aldri. Nú þegar ljóst er í hvaða átt ráð­herra stefnir, verðum við að taka um­ræðuna.“