Árás Eyglóar Harðardóttur á Sjálfstæðisflokkinn hefur vakið talsverða athygli. Þar var ekki vegið úr launsátri eins og stundum gerist þegar þreyta er komin í stjórnarsamstarf. Miklu fremur má segja að pólitískum fallbyssum hafi verið beint að samstarfsflokknum á vígvellinum miðjum og síðan hleypt af.
Ljóst er að atburðir af þessu tagi gerast ekki upp úr þurru. Ekki er þó með öllu ljóst hvað varð til þess að félagsmálaráðherra tendraði kveikiþráðinn einmitt núna. Það fyrsta sem kemur upp í hugann er ágreiningur um fjárlagafrumvarpið sem ríkisstjórnin er nú að leggja lokahönd á. Þó hefði mátt ætla að allar grundvallarákvarðanir í því sambandi hafi verið teknar með tillögu ríkisstjórnarinnar að fimm ára ríkisfjármálaáætlun sem Alþingi samþykkti á dögunum.
HLIÐ ÖSSURAR
Össur Skarphéðinsson fyrrum formaður Samfylkingarinnar tók fyrsta sætið í Reykjavík af formanni Sjálfstæðisflokksins í kosningunum 2003. Það hefur engum öðrum tekist. Sá langreyndi taflmaður í pólitík segist ekki muna eftir jafn svakalegri árás þungavigtarráðherra á formann samstarfsflokks í ríkisstjórn.
Lengi má finna hliðstæður í pólitík. En sjálfsagt er þetta mat þó ekki fjarri sanni, án þess að það hafi verið gerskoðað. Hann dregur þá ályktun að ríkisstjórnarsamstarfið sé í raun og veru dautt. Ekki er þó víst að þar sé komið. Fari svo þvert á skoðanakannanir að ríkisstjórnarflokkarnir haldi meirihluta má telja fullvíst að þeir sitji áfram saman. Hagsmunaöfl í báðum flokkum munu þrýsta á það.
Að öðru leyti liggur beint við að skilgreina stóran stjórnmálaatburð eins og þennan á þann veg sem fyrrum formaður Samfylkingarinnar gerir. Af sjálfu leiðir að þessi atburður hlýtur að hafa veruleg áhrif á stjórnmálaumræðuna og þá kosningabaráttu sem framundan er. Og trúlega nýtist hann stjórnarandstöðuflokkunum betur en Framsókn.
HIN HLIÐIN
En það er önnur hlið á þessum atburði sem líka er vert að brjóta til mergjar og skoða.
Boðskapur félagsmálaráðherra er skýr: Hún segir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi í stjórnarsamstarfinu lagt höfuð áherslu á að auka velferð efnamestu Íslendinganna fremur en að létta líf sjúklinga, barnafjölskyldna og efnalítilla lífeyrisþega. Sjálf segist hún ekki bara hafa verið á öndverðum meiði heldur hafi hún verið í stórstyrjöld innan stjórnarinnar allan tímann af þessum sökum.
Efnislega benda ummæli félagsmálaráðherra til að hún hafi verið á móti skattalækkunum ríkisstjórnarinnar. Hún hafi ennfremur verið á móti því að lækka skuldir ríkissjóðs jafn mikið og gert hefur verið. Á útgjaldahliðinni hafi hún aftur á móti viljað stórauka útgjöld til velferðarmála að sama skapi.
Allt lýtur þetta að hefðbundnum og eðlilegum átökum um stjórn landsins. Efnislega má alveg ræða sumt af því sem ráðherrann segir.
En hér verður að hafa hugfast að málamiðlanir eru náttúra samsteypustjórna. Þær fela í sér að einstakir flokkar og sérhver ráðherra hafa fengið nægjanlega mikið fram af sínum málum til að geta borið ábyrgð á aðgerðum ríkisstjórnar í heild.
Þeir sem ekki ná þessu marki við stjórnarmyndun taka ekki sæti í ríkisstjórn. Missi flokkar eða einstakir ráðherrar þessa málefnastöðu á miðri leið fara þeir frá.
Í þessu ljósi er nauðsynlegt að gleyma ekki þessu: Félagsmálaráðherra hefur staðið að skattalækkunum ásamt samráðherrum sínum. Hún hefur tekið þátt í aðgerðum til að lækka skuldir ríkssjóðs. Og loks greiddi hún atkvæði með ríkisfjármálaáætlun til fimm ára í vor. Sú áætlun er sameiginleg sýn ríkisstjórnarflokkanna og í reynd stærsta kosningastefnuskrá þeirra.
Hefði hún brugðið fæti fyrir þessi mál var ráðherrastóllinn farinn.
HVERT VERÐUR VERÐMATIÐ VIÐ NÆSTU STJÓRNARMYNDUN?
Nú er komið í ljós að öll þessi stóru grundvallarmál gengu svo gegn lífsskoðun og samvisku félagsmálaráðherra að hún getur ekki tekið á þeim pólitíska ábyrgð þegar dregur að kosningum.
Hin hliðin á þeim peningi er sú að hún hefur selt hugsjónir sínar undanfarin þrjú ár fyrir ráðherrastól.
Sú mynd sem Össur Skarphéðinsson dró upp af fallbyssuárás félagsmálaráðherra á vissulega heima í stjórnmálaumræðu næstu vikna. En það á líka, og kannski miklu fremur, sú mynd sem sýnir hvaða verðmat félagsmálaráðherra lagði á ráðherrastólinn.
Það sem mestu máli skiptir í því sambandi er þetta: Hvernig eiga menn að trúa því að annað verðmat verði lagt á ráðherrastól við næstu stjórnarmyndun?
