Flestir eru á einu máli um að björgunarpakki Evrópusambandsins sem gríska þingið samþykkti í vikunni hafi verið auðmýkjandi fyrir þjóðina. Um hitt eru skiptar skoðanir hvort Grikkir hafi auðmýkt sig sjálfir eða verið smánaðir af Evrópusambandinu.
Í harðasta áróðrinum sjá margir bara tvær hliðar á því máli, svarta eða hvíta.
Erfitt er að færa rök fyrir öðru en að Grikkir hafi sjálfir komið sér í klípuna. Þeir hafa reyndar ekki haldið öðru fram. En hitt er líka veruleiki að samúðin með Grikkjum er það sterk að tilfinning margra er sú að þeir hafi sætt of hörðum afarkostum. Engin þjóð í slíkri stöðu kemst þó hjá ströngum skilyrðum fyrir aðstoð og miklum þrautum.
Gríski forsætisráðherrann ræddi þessi álitaefni í þingumræðum um samninginn á miðvikudagskvöldið. Hann dró enga dul á að hann hefði skrifað ófús undir. En um leið tók hann fram að mörg af skilyrðunum sem sett voru fyrir björguninni væru eðlileg og undan þeim hefði undir engum kringumstæðum verið vikist.
Kjarni málsins er sá að á þessu máli eru margar hliðar. Og gríska vandamálið hefur ekki verið leyst í eitt skipti fyrir öll.
Umræðan minnir stundum á ofstækisfullt trúboð
Grikklandsmálið hefur verið vatn á myllu flokka þjóðernispopúlista í Evrópu í baráttunni gegn efnahagslegri og pólitískri samvinnu í álfunni. Þeim hefur víða vaxið fiskur um hrygg í kjölfar fjármálakreppunnar í heiminum. Einangrunarsinnum óx líka ásemegin kreppunni miklu. Það dýpkaði pólitísk og efnahagsleg vandamál í Evrópu og reyndar víðar.
Nú nota þeir sem þannig hugsa björgunarsamninginn og þau skilyrði sem honum fylgja til að ala á tortryggni milli Evrópuþjóðanna. Markmiðið er að sundra samstöðunni sem ríkt hefur um þá hugsjón er býr að baki bandalagi þeirra.
Þjóðernispopúlistar hér heima hafa ekki verið eftirbátur annarra í þeim efnum. Boðskapur þeirra felst í einföldum staðhæfingum eins og oft vill verða í ofstækisfullu trúboði: Evrópusambandið er sagt auðmýkja allar smáþjóðir og svipta þær frelsi sínu. Eina leiðin til að halda fullveldi og reisn sé að standa utan bandalagsins og afneita evrunni.
Þetta minnir svolítið á trúarofstækismennina sem enn eru að skapa ímynd helvítis í því skyni að hræða menn til að játast guði sínum. Og tæplega er hjá því komist að spyrja: Finnst mönnum það fleyta umræðunni í málefnalegan farveg þegar einn helsti áhrifamaður úr þeim röðum líkir talsmönnum Evrópuhugsjónarinnar um viðskiptafrelsi og lýðræði ítrekað við sporgöngumenn Stalíns?
Viðfangsefnið er alvarlegt og flókið. En þetta geta tæplega talist rökræður.
Menn láta eins og hrunið hafi aldrei orðið
Menn láta eins og þeir hafi steingleymt því að fyrir sjö árum hrundi íslenska krónan og bankakerfið féll í framhaldinu. Við stóðum utan Evrópusambandsins með eigin mynt. Samt varð hrun.
Aðeins Írar gengu lengra en við í að nota skattpeninga almennings til að bjarga bönkum. Írar náðu fyrr upp útflutningshagvexti en við. Samt voru þeir með evru. Þetta sýnir betur en margt annað hversu erfitt er að alhæfa í þessum efnum.
Við urðum að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og nokkurra Evrópuþjóða um björgunarpakka. Um hann var samið. En honum fylgdu ströng skilyrði. Sumir kölluðu það afarkosti og afsal á fullveldi.
Ríkissjóði var gert að skera niður ríkisútgjöld og hækka skatta. Við fengum aðeins að velja hlutföllin milli niðurskurðar og skattahækkana. Okkur var gert að setja á gjaldeyrishöft. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setti meira að segja á fót eftirlitsskrifstofu í næsta húsi við stjórnarráðið. Jafnvel vaxtaákvarðanir Seðlabankans féllu undir áhrifsvið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.
Almennt þótti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þó sýna Íslandi meiri mildi en ýmsum öðrum þjóðum sem áður höfðu þurft að leita á náðir hans.
Við gengumst undir skilyrði sjóðsins og evrópskra vinaþjóða í veikleika. Framkvæmd þeirra sýndi hins vegar styrkleika.
Ef einhverjir ættu að vita að þjóðir utan Evrópusambandsins með eigin mynt geta lent í hremmingum af þessu tagi eru það Íslendingar. Grikklandsfárið sýnir á hinn bóginn að þjóðir innan sambandsins geta spilað rassinn úr buxunum rétt eins og þjóðir utan þess. Öðru hefur reyndar aldrei verið haldið fram.
Það má draga margvíslegan lærdóm af því sem við lentum í. Á sama hátt þurfa bæði Grikkir og Evrópusambandið að læra af gríska harmleiknum.
En fyrir þá sleggjudóma sem hér hefur verið vikið að mun seint fást fullt verð í búð reynslunnar.
