Hringbraut greindi frá því í gær að Þorsteinn Víglundsson framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins hefði í útvarpsviðtali fyrr um morguninn minnt á að annars staðar á Norðurlöndum ríkir samstaða um að launahækkanir ráðist af samkeppnisstöðu útflutningsgreina.
Þetta er þörf áminning. Á öðrum Norðurlöndum hækka laun minna en á Íslandi. En launamenn þar hafa á hinn bóginn náð betri kaupmætti. Í áratugi hefur þessi staðreynd legið á borðum þeirra sem semja um kaup og kjör. Samt heldur vitleysan áfram.
Fyrir fáum dögum greindu fjölmiðlar frá ræðu sem Þórarinn G. Pétursson aðalhagfræðingur Seðlabankans hélt hjá Félagi atvinnurekenda. Þegar hagfræðingurinn var spurður hvort ekki væri eðlilegt að íslenskir launþegar gerðu kröfur um sambærileg kjör og launafólk annars staðar á Norðurlöndum svaraði hann neitandi. Meðan framleiðni væri minni hér en þar yrðu launin líka lægri.
Þetta hefur líka verið alkunnugt áratugum saman.
Hagfræðingurinn sagði líka tæpitungulaust að atvinnurekendur bæru nokkra ábyrgð á því að framleiðni er lægri hér en annars staðar. Það var réttmæt lexía. Helst fyrir þá sök að stjórnvöld þurfa jafnan aðhald frá atvinnulífinu í þessum efnum.
Jöfn samkeppnisstaða útflutningsgreina og meiri framleiðni eru mikilvæg hugtök í umræðum um þjóðarbúskapinn. En þetta eru ekki sjálfsprottin fyrirbæri. Þau skjóta ekki rótum án margvíslegra kerfisbreytinga.
Í því sambandi mættu forystumenn atvinnufyrirtækja og launafólks gefa þeirri spurningu meiri gaum hvort leikreglurnar séu alls kostar réttlátar og sanngjarnar.
Aðstæður eru með þeim hætti á þjóðarskútunni að á annað borðið rær launafólk með miklum fjölda minni og meðalstórra fyrirtækja. Á þessu borði þurfa einstaklingar að taka lán til húsnæðiskaupa og fyrirtæki til margvíslegra fjárfestinga með vöxtum sem eru margfalt hærri en gerist í grannlöndunum.
Á hitt borðið róa útflutningsfyrirtækin. Þau gera reikninga sína upp í erlendum gjaldmiðlum og taka lán á sömu vöxtum og fyrirtækin í samkeppnislöndunum. Að auki hefur þetta borð sjálfvirka afkomubatatryggingu í gegnum gengislækkanir sem þeir greiða sem róa á hitt borðið.
Spurningin er þessi. Er ekki of mikil slagsíða á þjóðarskútunni að þessu leyti? Eru möguleikar manna jafnir? Þarf ekki meira réttlæti í þessum efnum?
Útflutningsfyrirtækin skapa mest af þeim verðmætum sem fara í launagreiðslur. Er ekki forsendan fyrir því að gagnkvæmur skilningur skapist á sameiginlegum hagsmunum að launafólk fái að færa heimilisbókhaldið í samkeppnishæfri mynt eins og útflutningsfyrirtækin?
Við myndun núverandi ríkisstjórnar kölluðu Alþýðusambandið og Samtök atvinnulífsins kröftuglega á stefnu í peningamálum sem tryggði betri og varanlegri stöðugleika. Það var talin forsenda skynsamlegra kjarasamninga. Þessi krafa heyrist ekki lengur frá vinnumarkaðnum. Hvers vegna?
Eðlilega takast menn á um innri hagsmuni bæði í heildarsamtökum launafólks og atvinnufyrirtækja. En bæði samtökin þurfa að skýra hvers vegna þessi rödd þeirra hefur þagnað. Sú þögn hefur afleiðingar.
Ef virða á hagsmuni fjöldans til jafns við hagsmuni hinna fáu þurfa allir að sitja við sama borð. Það er ekki unnt að tryggja sumum aðgang að samkeppnishæfum gjaldmiðlum en útiloka aðra. Alltént er ólíklegt að það verði ókeypis hér eftir fremur en hingað til.
