Meiri líkur en minni virðast nú vera á að Bretar haldi þjóðaratkvæði í júní um veru sína í Evrópusambandinu. Það verður mikið uppgjör. Hvernig sem það fer mun niðurstaðan hafa áhrif um alla Evrópu. Af sjálfu leiðir að hún mun snerta Ísland og Norðurlönd öll.
Skiptar skoðanir eru um hvort Bretland þarf meir á meginlandinu að halda eða hvort því er öfugt farið. Í raun eru ágiskanir um þetta aukaatriði. Fari svo að Bretar gangi úr sambandinu mun það veikja bæði þá og meginlandsþjóðirnar hvort sem litið er til viðskipta eða stjórnmálalegra áhrifa. Enginn sér fyrir hversu mikið né í hvaða hlutföllum.
Fastlega má líka gera ráð fyrir að þessi niðurstaða mun víða efla popúlistahreyfingar gegn Evrópusamvinnunni.
ÓVISSA UM ÚRSLIT.
Ákveði breska þjóðin á hinn bóginn að halda samvinnunni áfram mun það styrkja Evrópusambandið verulega á mjög svo viðsjárverðum tímum. En jafnframt mun það auka samheldni í bresku samfélagi og alveg sérstaklega í Íhaldsflokknum. Hugsanlega myndi það einnig koma í veg fyrir eða fresta því að Skotar stofni sjálfstætt fullvalda ríki sem treysta myndi stöðu sína bæði pólitískt og efnahagslega með því að óska eftir inngöngu í sambandið.
Eins og sakir standa geta mál skipast á hvorn veginn sem er. En frá sjónarhóli íslenskra hagsmuna er ærin ástæða til að ræða hvaða áhrif veikara Evrópusamband mun hafa á stöðu Íslands í Evrópu og eins hvaða þýðingu það hefur ef innviðir sambandsins styrkjast og efahyggjan í Bretlandi og annars staðar verður einangraðra fyrirbæri en hún er um þessar mundir. Hvort tveggja getur gerst.
ÍSLAND OG NORÐURLÖND
Í þessu samhengi er rétt að rifja upp að Ísland hefur jafnan fylgt Norðurlöndum eða meirihluta þeirra bæði í efnahagslegri og pólitískri samvinnu. Þannig var Ísland í þeim meirihluta Norðurlanda sem gekk í Atlantshafsbandalagið á sínum tíma.
Eftir nokkurra ára umþóttun fylgdi Ísland síðan Norðurlöndum inn í Fríverslunarsamtökin þar sem Bretar voru í byrjun hryggjarstykkið. Ísland fór síðan með öðrum Norðurlöndum inn í evrópska efnahagssvæðið. En við kusum að sitja eftir þar með Norðmönnum þegar meirihluti Norðurlanda fékk í beinu framhaldi fulla aðild að Evrópusambandinu.
Pólitískir og efnahagslegir hagsmunir Íslands hafa ekki breyst að því leyti að eðlilegast er að horfa fyrst og fremst til þeirra Norðurlanda sem nú eru aðilar að Evrópusambandinu.
Ákveði þau að fylgja Bretum út úr sambandinu kemur fyllilega til álita að Ísland skipi sér í sveit með þeim. Það væri þó aðeins fýsilegt að slík minni efnahagsblokk í álfunni næði sambærilegum viðskiptakjörum og nú felast í EES-samningnum. Líklegt er að nokkur ár taki að leiða slík mál til lykta. Þessi niðurstaða gæti þar af leiðandi seinkað efnahagslegum umbótum á Íslandi.
LEIÐ AÐ NÝJUM EFNAHAGSLEGUM MARKMIÐUM
Kjósi norrænu Evrópusambandslöndin þrjú á hinn bóginn að halda aðild sinni áfram þrátt fyrir mögulega útgöngu Breta er rökrétt að Ísland standi sem fyrr sem næst meirihluta Norðurlanda. Hafa verður í huga að væntanlega myndi Skotland þá nálgast Norðurlönd. Spurningin um það hvort Ísland er betur sett með fullri aðild og upptöku öruggari gjaldmiðils verður þá væntanlega sú sama og verið hefur.
Ákveði breska þjóðin að halda aðildinni áfram á grundvelli þeirra breytinga sem mögulega semst um er útilokað að norrænu Evrópusambandslöndin hugsi sér til hreyfings. Við þær aðstæður er líklegt að spurningin um fulla aðild Íslands verði enn áleitnari en verið hefur.
Stóru verkefnin í íslenskri pólitík á næstu árum lúta að margvíslegum kerfisbreytingum til að ná sömu framleiðni og Norðurlönd. Takmarkið með þeim er að tryggja atvinnulífinu sambærilegt frelsi í gjaldeyrisviðskiptum og Norðurlönd njóta og launafólki sambærileg lífskjör og jafn öflugt velferðarkerfi.
Til að nálgast þessi markmið þarf Ísland að færa sig nær því efnahagslega umhverfi sem Norðurlönd búa við. Það verður torsóttara með því að standa í sömu sporum of lengi.
Þegar Evrópusambandið sýnist ætla að mæta sérkröfum Breta miðja vegu sýnir það ákveðinn vilja til að virða nýjar lýðræðiskröfur í Evrópu og ber vott um aukinn innri styrk. Kjósi Bretar svo áframhaldandi aðild myndi það efla sambandið enn frekar. Um leið myndi efahyggjan í álfunni veikjast til muna.
Hvernig sem á málið er litið eru aðstæður að breytast. Málefnaleg umræða um þessi umbrot er því mikilvæg þótt niðurstaðan sé enn óviss.
