Nú þegar rúmt ár er til kosninga vilja stjórnarandstöðuflokkarnir sýna fram á tvennt: Annars vegar að þeir eigi málefnalega samleið og geti unnið saman. Hins vegar að málflutningur þeirra sé raunhæfur og ábyrgur. Í þessum tvíþætta tilgangi hafa þeir sameinast um breytingatillögur við fjárlögin.
Samstaða stjórnarandstöðuflokkanna um þessar tillögur er vissulega vísbending um að þeir geti unnið saman. Efni tillagnanna uppfyllir á hinn bóginn ekki þau skilyrði að þær geti talist raunhæfar og ábyrgar.
ÓTRÚVERÐUGAR TILLÖGUR
Ríkisstjórnin er helst í vörn með þrjú málefni í fjárlögunum. Á útgjaldahliðinni er Landspítalinn erfiðasta dæmið. Utan frá séð er engu líkara en fjárlaganefnd hafi tekið stefnumótun á því sviði úr höndum ráðherra. Síðan eru það bætur til aldraðra og öryrkja. Á tekjuhliðinni er það svo tryggingagjaldið.
Stjórnarandstaðan tekur á báðum útgjaldamálunum en hreyfir ekki við tryggingagjaldinu. En það eru aftur á móti tillögur hennar um tekjuöflun sem standast ekki skoðun.
Áætlaður tekjuauki af innheimtu undanskota á skatti er ekki studdur neins konar aðgerðaáætlun og er í raun algjörlega marklaus. Tímabundinn sérstakur orkuskattur er svo ekki sjálfbær fjármögnun eins og gera verður kröfu til þegar stofnað er til langtíma útgjalda.
Ugglaust er unnt að innheimta hærri auðlindaskatt í sjávarútvegi. En það eru gild mótrök að hætt sé við að hann myndi ganga nærri minni og meðalstórum útgerðum.
Loks gerir stjórnarandstaðan ráð fyrir því að taka meiri arð út úr Landsbankanum en ríkisstjórnin áformar. Hún hefur hins vegar hvorki sýnt fram á að það sé gerlegt án þess að raska samkeppnisstöðu bankans né heldur að um sé að ræða sjálfbæra fjármögnun til lengri tíma.
Satt best að segja á ég erfitt með að trúa því að flokkarnir myndu leggja þessar tillögur fyrir þingið ef þeir sætu uppi með ábyrgðina, nema ef til vill hluta af auðlindagjaldinu. Slíkar tillögur eru ekki trúverðugar.
BÆÐI MEÐ OG Á MÓTI
Athyglisverðast við arðsemiskröfutillöguna er aftur á móti sú pólitíska hlið hennar að með þessu er stjórnarandstaðan alfarið að snúa baki við þeirri hugmyndafræði Framsóknar að nýta arðsemi eiginfjár skattborgaranna í samfélagsbönkum til að greiða niður vexti í stað þess að færa hana yfir í velferðarkerfið. Ýmsir helstu forystumenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa þó á síðustu vikum tekið undir hugmyndafræði Framsóknar um þetta efni.
Arðurinn af Landsbankanum verður ekki bæði notaður til að lækka vexti og kosta Landspítalann.
Nú er spurningin þessi: Eru stjórnarandstöðuflokkarnir að hafna þessari hugmyndafræði Framsóknar eða ætla þeir bæði að vera með henni og móti? Framsókn hugsaði þetta dæmi augljóslega sem opnun gagnvart mögulegu samstarfi við vinstri flokkana eftir kosningar. Eru stjórnarandstöðuflokkarnir að loka á þá opnun eða ætla þeir að snúa aftur við blaðinu eftir jól?
ENGAR KERFISBREYTINGAR
Athyglisvert er að stjórnarandstaðan sleppir þriðja stóra málinu sem ríkisstjórnin er í vörn með, tryggingagjaldinu. Hún virðist ekki treysta sér til að taka á því fremur en ríkisstjórnin.
Ég sakna þess að í tillögunum fer lítið fyrir frumlegri hugsun og kerfisbreytingum sem boða eitthvað nýtt. Það hefði mátt vænta þess af flokkum sem samanlagt hafa um tvo þriðju hluta fylgisins í skoðanakönnunum.
Á Alþingi sitja fulltrúar sex flokka. Enginn þeirra hefur til að mynda sett fram útfærða áætlun um kerfisbreytingu eins og þá að flytja brot úr styrkjakerfi landbúnaðarins yfir í heilbrigðiskerfið í áföngum. Það er að sönnu hvorki einfalt né sársaukalaust. En það er erfitt að hafna rökræðu um það.
Í dag er innviðauppbygging í ferðaþjónustu greidd úr ríkissjóði og í raun á kostnað Landspítalans eins og mál standa. Engar hugmyndir eru heldur um kerfisbreytingar á þessu sviði.
En án slíkra kerfisbreytinga verður heilbrigðiskerfið áfram í viðvarandi vörn hvað sem líður snotru hjartalagi þingmanna úr sex flokkum.
MEST Í HÚFI FYRIR PÍRATA
Þegar búið er að brjóta þessar tillögur til mergjar má segja að þær séu virðingarverð tilraun. En ekki er unnt að loka augunum fyrir þeim kjarna málsins að tilraunin mistókst. Ef þetta var hugsað sem upphaf að kosningabandalagi þurfa stjórnarandstöðuflokkarnir að gera betur. Þeir hafa að vísu enn tíma þótt þessi tilraun hafi farið út um þúfur.
Þetta er í fyrsta skipti sem Píratar eru tengdir lausnum á stórum efnahagslegum viðfangsefnum. Það er ný pólitísk staða sem getur hjálpað Samfylkingunni og VG að koma böndum á einleik þeirra í skoðanakönnunum hvort sem það var tilgangurinn eða ekki. Að sama skapi eiga Píratar mest í húfi að verða ekki spyrtir við ótrúverðugan málatilbúnað.
Við fjárlagagerðina fyrir 2007 sameinuðust þáverandi stjórnarandstöðuflokkar um fjárlagatillögur sem áttu að sýna hvernig þeir hygðust stýra fjármálum ríkisins saman eftir kosningarnar það ár. Þær fólu það eitt í sér að þurrka út afganginn af rekstri ríkissjóðs og breyta honum í útgjöld.
Það er vægt til orða tekið að segja að þær tillögur hafi falið í sér mikla glámskyggni á stöðu efnahagsmála á þeim tíma og þá atburði sem í vændum voru. Reyndar fór Samfylkingin í stjórn með Sjálfstæðisflokknum eftir kosningarnar 2007 þrátt fyrir sameiginlegu fjárlagatillögurnar nokkrum mánuðum fyrr. Það var skynsamlega ráðið en stóð ekki lengi.
Í þessu ljósi þurfa núverandi stjórnarandstöðuflokkar að gera annað og meira en bera þessar fjárlagatillögur fram vilji þeir búa til trúverðuga ímynd um annan ríkisstjórnarkost.
