Þessi grein eftir mig birtist í Morgunblaðinu um helgina:
Um daginn voru liðin rétt 100 ár frá því að pólitísk hreyfing íslenskra jafnaðarmanna varð til með stofnun Alþýðuflokksins. Það er óvíst, jafnvel ólíklegt, að sú saga verði öllu lengri. Í heila öld hefur þessi hreyfing ekki verið í hraklegra ástandi en einmitt nú. Búin að týna sjálfri sér og reikar um án erindis eða áfangastaðar; huglaus, duglaus, hugmyndalaus, hugsjónalaus og hauslaus.
Eftir þriggja ára stjórnarandstöðu er fylgi Samfylkingarinnar, þessarar misheppnuðu tilraunar til sameingar jafnaðarmanna, komið niður fyrir 10%. Hefur aldrei verið minna og nær varla þriðjungi þess sem sambærilegir flokkar hafa á hinum Norðurlöndunum.
Það tekur því varla að tala um hinn \"jafnaðarmannaflokkinn\", Bjarta framtíð. Þau undur gerðust þar fyrir nokkrum misserum að fram steig flokksmaður, sem enginn vissi að gegndi neinni valdastöðu í flokknum, og rak báða foringja hans og bjó til nýjan. Nýi foringinn átti að verða kona en reyndist vera karl. Sá karl tók höndum saman við leiðtoga Bjartrar framtíðar í höfuðborginni - ekki til að skipuleggja nýja sókn jafnaðarmanna heldur endurreisn hljómsveitarinnar Ham. Og var þá lítið orðið en lokið erindi Bjartrar framtíðar í íslenskum stjórnmálum - bæði í ríki og borg.
En aftur að \"stóra\" flokknum. Fyrir nokkrum vikum rakti formaður hans samviskusamlega, en þremur árum of seint, öll þau mistök sem flokkurinn hafði gert í síðustu ríkisstjórn. Sú yfirferð ætlaði engan enda að taka og var þó ekki allt talið. Samfylkingin klúðraði meira að segja sínu helsta hjartans máli; umsókninni um aðild að Evrópusambandinu, sem sumir kölluðu einu eftirlifandi hugsjón hennar af 100 ára sögu. Flokkurinn og utanríkisráðherra hans töldu sig ekki þurfa neinn atbeina þjóðarinnar fyrir þessari umsókn, sem þó hefði verið auðfenginn á þeim tíma, heldur létu ómerkilega þingsályktunartillögu duga. Þannig leiddi utanríkisráðherrann einhverja ótrúlegustu sneypuför sem íslenskur ráðamaður hefur farið til útlanda. Umboðslaus hrökklaðist hann til og frá Brüssel árum saman. Sagði fyrir fyrstu ferð að þessar viðræður yrðu leiddar til lykta á 18 mánuðum en kom til baka úr síðustu ferðinni 48 mánuðum síðar - engu nær. Það var ekki einu sinni byrjað að ræða þau tvö mál sem ein þurftu þó einhverja umræðu! Það kæmi ekki á óvart ef þetta yrði síðar talin mesta hrakför sem íslenskur utanríkisráðherra hefur sjálfviljugur farið.
Það er svo talandi tákn um séríslenskan húmor að þessi fararstjóri til Brüssel, og einn þeirra sem hafa dregið Samfylkinguna út í mýrina miðja, er nú sagður telja sig best til þess fallinn af öllum mönnum að verða forseti Íslands! Skilst nú betur af hverju þessi fyrrverandi mesti orðhákur íslenskra stjórnmála hefur ekki talað um annað á opinberum vettvangi misserum saman en konu sína, kött og krakka. Hann veit af klókindum sínum að þessi þrenning er miklu fremur, og maklega, til vinsælda fallin en annað sem hann hefur staðið fyrir í áranna rás.
Einnig má kíma yfir þeirri niðurstöðu þingflokksformanns Samfylkingarinnar að nú eigi einmitt hann að taka við sjálfri formennskunni! Hann, sem hefur beinlínis ásamt öðrum helstu forystumönnum leitt flokkinn í forsal dauðans, telur nú sjálfan sig best til þess fallin að koma honum til vegs og virðingar á ný! Ofan í kaupið stóð hann fyrir því á þingi á sínum tíma að foringi annars flokksins í hrunstjórninni var ákærður en ekki hans eigin. Þetta var ódrengilegasta afstaðan sem hægt var að taka í því máli. Og rétt í þessum orðum skrifuðum bættist annar þingmaður flokksins, fyrrverandi fjármálaráðherra, á lista yfir formannsframbjóðendur. Þar er líka fyrir einn fyrrverandi þingmaður úr eftirhrunsstjórnarliðinu.
Er þessum þingmönnum, gömlum og nýgömlum, fyrirmunað að sjá eigin þátt í því að Samfylkingin er nú að niðurlotum komin - og þeirra hlutur getur varla orðið annar úr þessu en að veita henni nábjargirnar? Varaformaður flokksins virðist einn þingmanna hans fær um að komast að hinni einu rökréttu niðurstöðu: að hætta í pólitík. Nú er rétt að taka fram að ég held að þetta sé mesta prýðisfólk flest hvert - og ég er ágætlega málkunnugur sumum í þessum hópi. Þau eru hins vegar að þrotum komin í pólitík og flokkurinn þeirra þarf að fara bæði í blóð - og mergskipti - en deyja ella. Í leiðinni ætti að taka aftur upp nafn Alþýðuflokksins; Samfylking er háðsyrði yfir þetta fyrirbæri eins og það er nú orðið.
Nú vill þannig til að öll mín uppvaxtarár mátti ég við eldhússborðið heima heyra talað af miklum þrótti fyrir jafnaðarstefnunni. Ræðumaðurinn kvartaði reyndar oft yfir því að ég væri ekki nógu móttækilegur - og stundum þótti mömmu leiðinlegt að heyra þvarg okkar feðga. Karl faðir minn heitinn var um skeið bæjarstjóri í Vestmannaeyjum og þingmaður og ráðherra í nafni Alþýðuflokksins. Hann var það sem margir kölluðu þá eðalkrati en þeir sem voru lengst til vinstri á þeirri tíð kölluðu svoleiðis fólk hægrikrata. Það þykist ég vita að megi pabbi heitinn sig á annað borð hræra í gröf sinni þá liggur hann nú á grúfu yfir örlögum jafnaðarstefnunnar á Íslandi
