Þegar ég rifja upp sumrin í sveitinni í Hrunamannahreppi á sjötta áratugnum kemur fyrst upp í hugann frelsi bóndans og tengslin við náttúruna. Í dag er landbúnaður á Íslandi flæktur í fjötra ríkisafskipta og einkennist af samkeppnisleysi og kerfishugsun. Hvað varð um frelsi bóndans?
Ég tel reyndar að flestir vilji sjá öflugan landbúnað á Íslandi sem býður vandaða matvöru, tryggir byggð í landinu og góða afkomu bænda. Það sem vantar er aukin framleiðni og samkeppni.
Mjólkurframleiðslan blómstrar og mikil eftirspurn er eftir mjólkurvörum hérlendis og erlendis. Íslenskir bændur eru að mati flestra Íslendinga að framleiða heilnæmustu og bestu fáanlegu afurðir úr bestu hráefnum sem völ er á. Grænmetisbændur lifa góðu lífi með ágætis arðsemi án tollverndar og í mikilli samkeppni.
Nú eru nýir búvörusamningar í vinnslu sem gera ráð fyrir um 13 milljarða stuðningi skattgreiðenda og tollvernd sem kostar neytendur um 10 milljarða á ári. Rætt er um 10 ára samning sem kostar okkur neytendur og skattgreiðendur um 230 milljarða. Stuðningurinn nemur því um 62 milljónum króna á degi hverjum. Þessi stuðningur tryggir að vísu rekstargrundvöll landbúnaðarins en hann tryggir engan veginn sátt í þjóðfélaginu um þessa atvinnugrein.
Það er því full þörf á þjóðarsátt um þetta mál
Það vantar 62 milljónir á dag í margvísleg málefni á Íslandi. Það þarf meira fjármagn til sjúkra, fatlaðra og þeirra sem minna mega sín í okkar þjóðfélagi. Með 62 milljónum á dag væri hægt að efla nýsköpun og menntun, kaupa tækjabúnað til sjúkrahúsa, kaupa lífsnauðsynleg lyf og þróa ný atvinnutækifæri. Á fimm árum hefur UNICEF á Íslandi náð að safna um 62 milljónum til flóttafólks í Sýrlandi svo eitt dæmi sé tekið.
Það má spyrja með hvaða rökum bændur telja sig hafa rétt á þessum gríðarlega stuðningi sem er sá þriðji mesti í heiminum hlutfallslega að mati OECD. Spyrja má hvers vegna landbúnaður, ein atvinnugreina á Íslandi, skuli gera kröfu um stuðning frá ríkinu sem nemur allt að 65% af tekjum bænda. Einnig má spyrja hvaða skynsemi sé í því hjá stjórnmálamönnum að styðja slíkan stuðning úr ríkissjóði og kostnað sem neytendur borga vegna verndartollanna.
Vandamál sauðfjárbænda eru ærin
Aðeins um einn fjórði hluti stuðningsins rennur í vasa bændanna sjálfra að mati Hagfræðistofnunar HÍ. Sömu rannsóknir sýna að flestir íslenskir bændur eru lágtekjuhópur. Auk þess kom nýlega fram hjá formanni Landssamtaka sauðfjárbænda að umframframleiðsla á lambakjöti sé um 60% eða um 4000 tonna framleiðsla sem er óþörf! Þvílík sóun á tíma og peningum auk þeirrar gróðureyðingar sem slíkt hefur í för með sér.
Almenningur gerir þær kröfur til stjórnvalda að fundin sé hagkvæmari leið til að styðja við landbúnaðinn þannig að almenningur sé sáttur við málið og bændur geti haft ásættanlega afkomu.Núverandi landbúnaðarkerfi vinnur ekki með bændum. Styrkirnir enda í raun hjá kerfinu sjálfu, kerfi sem hefur þann tilgang einan að viðhalda sjálfu sér og skaffa talsmönnum sínum störf.
Ég hvet til þjóðarsáttar um landbúnaðinn þar sem hagsmunir bænda og neytenda séu hafðir að leiðarljósi. Framtíðarsýnin taki mið af því að landbúnaðurinn sé rekinn þannig að bændur verði frjálsir og lausir við öll ríkisafskipti. Það mætti til dæmis tengja framtíðarsýn landbúnaðarins við byggðamál og þróun nýrra atvinnutækifæra á landsbyggðinni. Í stað framleiðslustyrkja mætti til dæmis greiða bændum fyrir nýsköpun, skógrækt, lokun skurða, tiltekt og endurvinnslu, landvernd eða búsetu í sveitinni og viðhalda þannig mannlífi og menningu í sveitum landsins.
Hið nýja stjórnmálaafl Viðreisn hefur sett á sína stefnuskrá að landbúnaður lúti lögmálum almennrar samkeppni og bændur taki ákvarðanir á viðskiptalegum forsendum. Hætt verði að skilyrða styrki til landbúnaðar og dregið úr þeim í áföngum jafnframt því sem innflutningshöft og tollar á landbúnaðarvörur verði afnumdir.
