Loksins, loksins
Vöntun á öfgalausri umræðu um öryggis- og varnarmál í íslensku þjóðfélagi, hefur verið ríkjandi jafnt á tímum friðsældar og ólgu eða átaka í alþjóðasamfélaginu. Það andvaraleysi Íslendinga má vaflaust rekja til einangrunar landsins fyrr á öldum og síðar til trausts á varnarskuldbindingum vestrænna ríkja við okkur. En tímarnir breytast . Það á nú við um aðstæður frá því að 60 ára hernaðarlegri viðveru Bandaríkjanna hér lauk árið 2006.
Það er fagnaðarefni, að Alþingi hefur átt frumkvæði varðandi öryggi Íslands. Þann 13. apríl 2016 samþykkti þingið tillögu utanríkisráðherra til þingsályktunar um þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland. Lilja Alfreðsdóttir utanríkisráðherra tók þá fram. „Þetta eru mjög merkileg tímamót. Alþingi hefur, í fyrsta skipti í lýðveldissögunni, samþykkt þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland. Sú þverpólitíska sátt sem náðst hefur hér á Alþingi um þennan mikilvæga málaflokk er sérstakt ánægjuefni.“ Undir þetta skal tekið og ráðherranum óskað góðs farnaðar.
Umrædd stefnumótun varð til í þingmannanefnd skipaðri í janúar 2012 , sem skilaði utanríkisráðherra tillögum í febrúar 2014. Orðið höfðu miklar hreyfingar í öryggismálum á þeim misserum : innrás Rússa í Úkraínu, innlimun Krímsskaga, gríðarlegur flóttamannastraumur frá Sýrlandi og fordæmalaus hryðjuverk í höfuðborgum Evrópu. Þar við bætist hin gífurlega vopnavæðing Rússa, einkum með endurnýjun kafbátaflotans og eldflaugakerfa norðan Íslands og staðsetningu land- og flughers við landamæri Finnlands og Eystrasaltsríkjanna. Lengra undan eru vel vopnaðir Kínverjar, harðsæknir í viðskiptaleg og pólitísk völd á heimsvísu og gera sig um of heimakomna í íslenskt efnahagslíf og olíuleit.
Þjóðaröryggisstefnan nær jafnt til virkrar utanríkisstefnu, varnarstefnu og almannaöryggis og gerir meðal annars ráð fyrir að sett verði á fót sérstakt þjóðaröryggisráð sem hafi yfirsýn með framkvæmd stefnunnar og stuðli að virkri umræðu um öryggis- og varnarmál. Helstu áherslurnar ( í styttingu en í jöfnu vægi ) eru 10 atriði:
- um¬hverfis- og öryggishagsmunir Íslands á norðurslóðum ;
- aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, lykilstoð varna;
- varnarsamningurinn við Bandaríkin, trygging varna Íslands;
- norræn samvinna um öryggis- og varnarmál ;
- alþjóðasamstarf um friðsamlega lausn deilumála, afvopnun;
- tryggð séu varnarmannvirki, búnaður, geta og sérfræðiþekking í öryggis- og varnarmálum;
- stefnan í almannavarna- og öryggismálum hluti þjóðaröryggisstefnu;
- netöryggi sé aukið;
- Ísland og íslensk landhelgi sé friðlýst fyrir kjarnavopnum að teknu tilliti til alþjóðlegra skuldbindinga;
- lög sett um þjóðaröryggisráð sem meti ástand í öryggis- og varnarmálum reglulega og endurskoði þjóðaröryggistefnuna eigi sjaldnar en á fimm ára fresti.
Þessi atriði eða verkefnalisti eru í sjálfu sér okkur ekkert nýtt. En það er hins vegar nýmæli, að unnið skuli skipulega og samtímis á öllum sviðum öryggis og varnarmála. Umfram annað er það afar mikilsvert , að allir stjórnmálaflokkarnir skulu nú í fyrsta sinn sameiginlega eiga hlut að stefnu sem varðar skilgreinda lífshagsmuni þjóðarinnar, svo sem þegar er um skuldbindingar í umhverfismálum
Á þessari skálmöld hryðjuverka stendur Ísland eitt NATO-ríkja, ef þá ekki sem einsdæmi í heiminum, án fastra landvarna. Tímabundið eftirlitsflug Bandaríkjanna og annara kemur alls ekki í stað lágmarks aukningu lögregluliðs og víkingasveita með viðeigandi vopnabúnaði, eins og hvarvetna tíðkast, til stöðugs eftirlits með Keflavíkurflugvelli og stjórnsetri landsins. Er Íslendingum það nokkur vorkun að leggja sér það til sjálfir? En hvað sem því líður við eigum öryggi okkar einkum undir varnarsamstarfi við Bandaríkin.
Eftir sendiherrastarf, m.a. í Washington og NATO, leyfi ég mér að fullyrða að virkt átak væntanlegs þjóðaröryggisráðs er til þess fallið að stuðla að trúverðugri festu í utanríkismálum. Sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi spurði á opnum fundi í Varðberg á dögunum hver væri stefna Íslands í varnarsamstarfinu. Sjálfir yrðum við fyrst að tjá hug okkar. Er það horfa með forgangi til makrílmarkaðsins í Rússlandi en ekki viðskiptaþvingana vegna yfirgangs og stríðsaðgerða í Úkraínu ? Og hvað um þá allsherjarlausn sem nefnd var Kínagáttin, hugarfóstur forseta landanna? Bandarískir ráðamenn hafa sparað sér allar ferðir hingað um árabil. Er nú ekki tími til kominn að líta á samskipti okkar við umheiminn í heild og reyna að leysa þá gátu fyrir okkur og aðra ?
.
