Orðræðan um endurnýjun kjarasamninga hefur fallið í gamaldags farveg.
Það voru fyrst og fremst kjarasamningar lækna sem breyttu umræðunni. Fyrir þá snerist hún um efnahagslega möguleika á kjarabótum. Eftir þá snýst hún um þann lærdóm að með verkföllum megi fá allt það fram sem menn óska sér. Hví ekki að nýta sér það? Þeirri spurningu þarf að svara.
Klípan er sú að það er eðlismunur á verkfalli lækna og annarra. Í almennum vinnustöðvunum eru fjárhagslegir hagsmunir í húfi sem vega má og meta á vogarskálum. Í læknaverkfalli er heilsan og lífið sjálft að veði. Það veð verður ekki sett á neinar vogarskálar.
Þetta þýðir að ákveði læknar að beita verkfallsréttinum hafa þeir sjálfdæmi um niðurstöðuna. Við slíkar aðstæður er enginn viðsemjandi í raun. Í þessu ljósi er ekki hægt að halda því fram með rökum að læknasamningarnir sýni ístöðuleysi stjórnvalda eða nýja launastefnu. Einu gildir hvers kyns ríkisstjórn situr við völd þegar þannig stendur á.
Í umræðuna núna vantar það kjarnaatriði sem flestir verða að beygja sig fyrir: Launahækkanir má alltaf borga með verðminni krónum en kjarabætur nást aðeins með framleiðniaukningu atvinnulífsins.
Samanburður og samkeppnisstaða
Segja má að það hafi fyrst og fremst verið tvenns konar rök í málflutningi lækna sem náðu eyrum almennings. Annars vegar var það samanburður við laun lækna erlendis. Hins vegar var það sá veruleiki að fengju þeir ekki þau laun hér færu þeir einfaldlega annað.
Markmiðið um samkeppnishæf laun gagnvart hinum Norðurlöndunum er fullkomlega gilt. Reyndar á það ekki bara að taka til lækna og annarra þeirra sem eiga auðvelt með að flytja sig um set, heldur allra.
En hvers vegna eru kjörin hér lakari en á Norðurlöndunum? Svarið er einfalt. Framleiðni atvinnulífsins er miklu minni hér en þar. Þetta eiga menn erfitt með að viðurkenna. Enn þyngra er að fá umræðu um þennan veikleika. Og þyngst ætlar að reynast að fá menn til að leggja á ráðin um úrbætur.
Þessir brestir í íslenskum þjóðarbúskap voru dregnir býsna skýrt fram í skýrslu McKinsey fyrir þremur árum. Vinstri stjórnin setti hana í nefnd. Svo virðist sem núverandi stjórn telji að þar eigi hún best heima.
Vinstri stjórnin reyndi í verki að draga úr framleiðni með breytingum á stjórn fiskveiða. Sjávarútvegurinn er þó eina atvinnugreinin sem stenst samanburð við þær þjóðir sem við viljum jafna okkur til að því er framleiðni varðar.
Hagvöxturinn núna byggir mest á ferðaþjónustu. Þótt hún skili miklum gjaldeyri er hún láglaunaatvinnugrein sem ekki er að leysa þann vanda sem ónóg framleiðni skapar.
Núverandi ríkisstjórn tekur vinstri stjórninni að því leyti fram að hún er ekki markvisst að draga úr framleiðni atvinnulífsins. En hitt verður ekki sagt að hún hafi sett framleiðnimarkmiðið á dagskrá. Undan því verður þó ekki vikist eigi að gera raunsæja kjarasamninga sem skila kjarabótum en ekki bara fleiri verðminni krónum.
Ný efnahagsáætlun
Umræðan um endurnýjun kjarasamninga er komin inn á hjáleið að óumdeildu takmarki. Þar er meiri hætta á að menn fari í kelduna en kræki hjá henni. Ríkisstjórnin gæti komið umræðunni inn á raunsærri
brautir með því að leggja fram efnahagsáætlun til lengri tíma um stöðugleika sem líklegur væri til að skila framleiðniaukningu og launum sem á alvöru mælikvarða mætti jafn til þess sem gerist á hinum Norðurlöndunum.
Þegar ríkisstjórnin var mynduð kölluðu Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið eftir slíkri áætlun. Því kalli hefur enn ekki verið svarað. Ríkisstjórnin hefur samt náð þeim árangri í ríkisfjármálum að hún getur hæglega sett fram trúverðuga áætlun að því er þann hluta málsins varðar.
Hnífurinn stendur hins vegar í kúnni þegar kemur að peningamálunum. Ríkisstjórnin þarf að sýna meiri víðsýni og sveigjanleika til að geta átt samtöl við vinnumarkaðinn um þau efni. Vinstri stjórnin lét þröngsýni á öðrum sviðum setja samskiptin við vinnumarkaðinn í uppnám.
En það er afturhaldssemi í gjaldmiðilsmálum sem nú kemur í veg fyrir að ríkisstjórnin geti lagt fram heildstæða efnahagsáætlun til nokkurra ára. Svo rækilega er bundið fyrir augu hennar að staðhæft er að þeir tali gegn íslenskum hagsmunum sem vilja fara að ráðum síðasta landsfundar Sjálfstæðisflokksins og kanna fleiri kosti en krónuna.
Land sem ekki hefur gjaldgenga mynt verður seint samkeppnishæft um lífskjör. Það var kjarninn í boðskap landsfundar Sjálfstæðisflokksins. Ríkisstjórnin þarf að hafa opin augu fyrir þessu eigi launafólk að hafa opin augu fyrir hinu að framleiðnin skiptir öllu máli. Annars er bara að taka gamaldags sveiflu.
