Spyrja má hvers vegna við sem tilheyrum einni af auðugustu þjóðum heims þurfum að búa við reglubundnar kollsteypur í efnahagslífinu þar sem eignaverð hrynur, verðbólgan rýkur upp í hæstu hæðir, gjaldmiðillinn hrynur og tekur með sér lánin okkar í fallinu.
Nýlega kom fram að tæplega ellefu þúsund Íslendingar hafa flutt til útlanda frá aldamótum sé horft á fjölda brottfluttra umfram aðflutta. Við sem erum í efstu sætum í samanburði við aðrar þjóðir hvað varðar velsæld, hamingju, jafnrétti og félagslegt öryggi! Við búum við fjölbreytt atvinnulíf með öflugar auðlindir og vel rekin fyrirtæki. Við erum með heilbrigðiskerfi, menntakerfi og menningarlíf sem skarar fram úr á flestum sviðum. Samgöngur og samskiptakerfin okkar eru góð og almannatryggingar og lífeyriskerfið er með því betra sem finnst á Vesturlöndum.
Sundmiði á hálfa milljón?
Meðalverðbólga á Íslandi hefur verið um 16% frá stríðslokum, allt að fimm sinnum meiri en í nágrannalöndum okkar. Krónan okkar hefur rýrnað um 99,985% frá því að hún varð sjálfstæður gjaldmiðill. Með sama áframhaldi mun sundmiði kosta um hálfa milljón hjá næstu kynslóð. Eignatap almennings hefur valdið venjulegum fjölskyldum miklu efnahagslegu tjóni og fyrirtæki hafa orðið gjaldþrota þúsundum saman eins og gerðist í síðasta hruni.
Þetta gerist þrátt fyrir það að sveiflur í sjávarútvegi eru nánast liðin tíð. Tekjur okkar af orkusölu og álframleiðslu hafa verið í jafnvægi lengi og góður gangur er í ferðaþjónustu, verslun og iðnaði almennt.
Hvernig stendur þá á þessum reglubundnum sveiflum og kollsteypum í efnahagslífi okkar?
Hver er rót vandans – hvar liggur hundurinn grafinn?
Af hverju erum við með margfalda vexti á við nágrannalöndin okkar sem þýðir að íslensk heimili þurfa að borga allt að 100 þúsund krónur á mánuði í vexti af húsnæðislánum af venjulegri íbúð umfram fjölskyldur í nágrannalöndum okkar?
Hvers vegna starfa ekki erlendir bankar hér sem bjóða 1-2% vexti af húsnæðislánum eins og þeir bjóða í nágrannalöndunum.? Ef þú spyrð íslenska bankann þinn um ástæður þess að hann rukkar þig um allt að 9% vexti er skýringin sú að sveifluáhættuálagið og krónuálagið sé um 4-6%.
Að auki kostar sjálfstæður íslenskur gjaldmiðill í höftum að mati sérfræðinga um 80 milljarða á ári vegna haftanna sjálfra og um 20 milljarða á ári í gjaldeyrisskiptakostnað
Hvað erum við Íslendingar að gera rangt í hagstjórn?
Margir hafa bent á kosti þess að hafa sjálfstæðan gjaldmiðil sem er hægt að gengisfella til að leiðrétta mistök í hagstjórn og jafna út sveiflur. Þeir sömu segja að það þurfi bara meira aðhald og aga til að krónan verði stöðugri. Svo eru aðrir sem segja að þetta ástand sé ekki krónunni að kenna, við þurfum bara betri hagstjórn !
Krónan er sögð tákn fullveldis landsins og að við eigum að vera stoltir af henni. Núverandi ríkisstjórn er sammála um að krónan sé framtíðargjaldmiðill Íslands.
Nú er búið gera tilraun með þennan sjálfstæða gjaldmiðil okkar í 75 ár og ef til vill er kominn tími til að skoða aðra valkosti í gjaldmiðilsmálum. Flest stóru fyrirtækin í sjávarútvegi og iðnaði eru að nota evruna í uppgjörum sínum og flest okkar viðskipti við útlönd fara fram í evrum.
Króna án hafta = óhugsandi ?
Samkvæmt þjóðhagfræðinni veldur sjálfstæður örlítill gjaldmiðill eins og krónan því að aldrei er hægt að hafa bæði frjálst flæði fjármagns og fastgengisstefnu (=verðbólgumarkmið) samtímis. Þetta kallast þríhyrningurinn ómögulegi (“the impossible trinity”). Þess vegna mun aldrei vera hægt að losa um höftin að öllu leyti.
Því er ljóst að aðeins með upptöku stöðugs alþjóðlegs gjaldmiðils getum við losnað við gjaldeyrishöft, vísitölutengingu lánanna okkar og sett okkur loksins markmið um varanlega lága verðbólgu.
Er hægt að stækka beltið endalaust ?
Krónan virkar eins og belti sem hægt er að stækka endalaust. Ef maginn stækkar (verðbólga fer úr böndum) er beltið stækkað (gengið fellt). Þess vegna getum við endalaust hækkað laun og kostnað í landinu umfram framleiðniaukningu…..við getum alltaf fellt gengið í kjölfarið. Margir telja þetta einn kosta þess að hafa sjálfstæðan gjaldmiðil. Afleiðingin hefur verið rýrnun krónunnar um 99,985% eins og áður sagði.
Fastgengi með alþjóðlegum gjaldmiðli þýðir að ekki gengur lengur að hækka verðlag í landinu umfram það sem gerist í nágrannalöndunum. Það kemur einfaldlega ekki til greina þar sem gengisfelling er ekki möguleg. Þetta kallar á aga á vinnumarkaði og við hagstjórn svo og við verðlagningu á vörum og þjónustu. Það verður sameiginlegt markmið allra aðila á vinnumarkaði og í fyrirtækjarekstri að hækka ekki kostnað umfram það sem gerist í samkeppnislöndum okkar þar sem gengisfelling verður ekki lengur valkostur hjá okkur. Hugsanlega kemur langþráður agi með öflugum gjaldmiðli.
Hvað erum við að gera öðruvísi en nágrannaþjóðirnar sem skapar þessar sveiflur og verðbólgudraugagang?
Skyldi rót vandans vera gengisfellanlegur örgjaldmiðill….. krónan? Gæti evran verið góður kostur fyrir Ísland?
Er ekki kominn tími til að skoða evruna sem framtíðargjaldmiðil landsins?
Væri það ekki bara heilbrigð skynsemi?
