Þingið er farið í langþráð sumarfrí og allir fagna því. Jafnt þingmenn meirihluta og minnihluta enda orðnir hundleiðir hver á öðrum eftir niðurlægjandi þinghald í marga mánuði. Enginn fagnar þó eins og þjóðin sjálf sem er að drepast úr leiðindum út af íslenskum stjórnmálamönnum sem trúlega hafa aldrei verið lægra metnir af kjósendum heldur en einmitt nú. Hlé á umræðu um íslensk stjórnmál er því kærkomið.
Um þessar mundir er kjörtímabilið einnig rúmlega hálfnað og því við hæfi að leggja mat á stöðuna í hálfleik.
Samhliða því er rétt að meta framgang átakamála í þinginu og lyktir þeirra á síðustu dögum. Ljóst er að stjórnarandstaðan hafði nær fullan sigur í þeim átökum. Hún kom í veg fyrir að ríkisstjórninni tækist að koma fram nokkrum að sínum hjartans málum sem eru nú strönduð í kerfinu. Dæmi um það eru:
- Ætlunin var að færa 8 kosti úr biðflokki í nýtingarflokk vegna orkuöflunarframkvæmda. Einungis einn kostur náðist í gegn, Hvammsvirkjun í Þjórsá. Það er mikill ósigur fyrir stjórnina og persónulega fyrir Jón Gunnarsson, formann atvinnumálanefndar, sem hafði þetta mál í forgangi allan síðasta vetur.
- Þjóðareign.is og stjórnarandstaðan stöðvauðu það ofbeldi sem ætlunin var að beita með því að afhenda stórútgerðinni markílkvótann til 6 ára, nánast til eignar. Þar hefði verið um eignatilfærslu að ræða upp á 50 til 100 milljarða króna ofan á allt annað sem sægreifum hefur verið afhent. Þetta var stórsigur réttlætisins og mikið áfall fyrir ríkisstjórn sérhagsmuna í sjávarútvegi og landbúnaði.
- Ferðamannapassinn er dauður. Ragnheiður Elín Árnadórrir, ráðherra ferðamála, hefur tuddast um með þetta mál í 2 ár en var loks stöðvuð og ráðin tekin af henni nú í lok þingsins. Það var ekki bara stjórnarandstaðan sem stöðvaði afleitar hugmyndir hennar, heldur einnig hennar eigin flokksmenn sem gerðu sér ljóst að hún var á algjörum villigötum með málið. Farðamannastaðir verða efldir með fjármunum úr ríkissjóði eins og hefði átt að vera byrjað að gera fyrir margt löngu. Ragnheiður Elín tafði framgöngu mála í 2 ár með þvermóðsku og rangri stefnu.
- Bjarni og Sigmundur ætluðu að leggja Bankasýsluna niður þannig að svonefnd “armslengdarsjónarmið” varðandi banka og fjármálafyrirtæki í eigu ríkisins þyrftu ekki að gilda lengur. Þeir ætluðu að taka þessi mál inn á sín skrifborð til að geta ráðskast með bankamálin milliliðalaust. Þetta tókst ekki og Bankasýslan lifir enn.
- Flutningur Fiskistofu til Akureyrar er eitthvert mesta klúður í opinberri stjórnsýslu sem sést hefur hér á undanförnum árum. Þar var beitt geðþótta, lög væntanlega brotin og fólki sýnd lítilsvirðing. Andstaðan var svo mikil í þjóðfélaginu að Sjávarútvegsráðherra gafst að lokum upp og bakkaði með málið, alla vega í bili. Hann gekk á vegg. Þetta er mikið áfall fyrir Sigmund Davíð sem var búinn að lofa þessu heim í sitt kjördæmi.
- Þá hefur tekist að drepa í delluhugmyndum varðandi flutning á Landhelgisgæslunni og fleiri ríkisstofnunum norður í Skagafjörð til Þórólfs kaupfélagsstjóra, guðföður ríkisstjórnarinnar.
Hér hafa einungis verið nefnd dæmi um mál sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa komið fram með og ekki tekist að koma í gegnum þingið.
En hvernig lítur stóra myndin í íslenskum stjórnmálum út við hálfnað kjörtímabil? Hún er heldur óglæsileg fyrir stjórnarflokkana:
- Ríkisstjórnin hefur svikið kosningaloforð sín um að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu á fyrri hluta kjörtímabilsins um framhald viðræðna við ESB. Sjaldan hafa kosningaloforð verið eins skýr um stór mál eins og um það, einkum hjá forystu Sjálfstæðisflokksins. Í stað þess að efna loforð sín, hefur utanríkisráðherra verið heimilað að skrifa ESB eitthvert mesta endemisbréf sem íslensk stjórnvöld hafa látið frá sér fara. Bréfið er flestum óskiljanlegt bæði sendanda og móttakendum. Vegur Íslands hefur ekki aukist á alþjóðavettvangi við þessi vinnubrögð.
- Fyrir kosningar lofaði Framsókn heimilunum í landinu skuldaleiðréttingu upp á 300 milljarða króna. Málið er afreittt – reyndar með 80 milljörðum en ekki 300 milljörðum eins og lofað var.
- Ríkisstjórnin hélt skrautfund í Hörpu þann 8. júní og tilkynnti um afnám hafta. Að sönnu er búið að setja í gang ferli til að greiða úr málum slitabúa bankanna sem verður skref í átt að afnámi hafta. En höftin eru ekki farin og þau eru væntanlega alls ekki að fara á næstu missirum eða árum. Í þessu máli hefur mikið verið ofsagt og það á eftir að koma ríkisstjórninni í koll.
- Í áætlun ríkisstjórnarinnar um lausn á málefnum slitabúana er gert ráð fyrir að 500 milljarðar, eða jafnvel meira, renni til ríkisins áður en yfir lýkur. Seðlabankastjóri og fjármálaráðherra leggja höfuðáherslu á að peningunum verði varið til greiðslu ríkisskulda en alls ekki til rekstrar eða fjárfestinga á vegum ríkisins. Það myndi valda slíkri þenslu að ekki yrði þá ráðið við verðbólguna með neinu móti. Þeir sem hafa fylgst með Framsókn vita að þeir munu ekki standast þá freistingu að moka fjármunum út á land fyrir kosningar til þess að freista þess að veiða með því atkvæði. Og ekki veitir þeim af miðað við skoðanakannanir sem mæla þá með kringum 10% að jafnaði. Takist Framsókn að gera það, verður hér óðaverðbólga upp á gamla móðinn.
- Á vakt núverandi ríkisstjórnar er heilbrigðiskerfið komið fram á ystu brún. Ekki er hægt að skýla sér á bak við það að hér hafi orðið hrun fyrir 7 árum. Þessi ríkisstjórn hefur verið við völd í meira en 2 ár og á þeim tíma hafa málefni heilbrigðiskerfisins stöðugt farið niður á við. Sama er að segja um menntakerfið. Ekkert er að gerast þar sem máli skiptir. Sama gildir um húsnæðiskerfið sem er í mikilli kreppu. Þessir þrír stóru málaflokkar hafa einungis tekið á sig verri mynd í tíð núverandi ríkisstjórnar.
- Aðkoma ríkisstjórnarinnar að kjarasamningum á þessu ári er ekki til að hrópa húrra fyrir. Lengst af sendu ráðherrar aðilum vinnumarkaðarins tóninn og töluðu niður til þeirra með hroka. Almenni vinnumarkaðurinn hefur lokið öllum helstu samningum sínum í sátt. Á sama tíma semur ríkið við lækna um 30-40% hækkun og heleypir með því öllu í bál og brand en nær engu sambandi við BHM og setur lög á þá eftir langt verkfall og á hjúkrunarfræðinga eftir einungis tveggja vikna verkfall. Framkoman við þessar stéttir bendir til virðingarleysis og skorts á skilningi. Enda þarf ekki vitnanna við þegar horft er á ástandið í heilbrigðiskerfinu sem er að hruni komið undir forystu núvernadi ríkisstjórnar.
Þegar á allt er litið fær ríkisstjórnin falleinkunn fyrir fyrri hluta kjörtímabilsins sem einkennist af svikum að hluta til og lélegri stjórnsýslu á ýmsum sviðum. Ekki hafa svo persónuleg vandræðamál einstakra ráðherra orðið til að bæta ásjónu ríkisstjórnarflokkanna. Hanna Birna hrökklaðist frá völdum sem innanríkisráðherra vegna lekamálsins margfræga og Illugi Gunnarsson er stórlega laskaður eftir vandræðaganginn allan út af Orka Engegy og óeðlilegum fjárhagstengslum við það fyrirtæki og eigendur þess sem m.a. keyptu íbúð hans til að bjarga honum frá persónulegum fjárhagshremmingum. Í öllum nágrannalöndum okkar væri hann einnig búinn að segja af sér. En hér gildir eitthvað léttara siðferði þegar kemur að stjórnmálamönnum. Þá er stjórnsýsla Gunnars Braga Sveinssonar, utanríkisráðherra, með þeim hætti að ekki verða fundin önnur eins dæmi á síðari áratugum hér á landi.
Það er ekki bara ég sem gef umrædda falleinkunn. Skoðanakannanir eru órækt vitni þess að þjóðin treystir ríkisstjórnarflokkunum ekki og sættir sig ekki við frammistöðu þeirra. Framsókn er áfram að mælast með 9 til 11% fylgi, einnig eftir útspilið varðandi slitabúin, í stað 24% sem flokkurinn fékk í síðustu kosningum. Sjálfstæðisflokkurinn stendur einnig veikt miðað við fyrri tíma. Yfirleitt kringum 25% en var lengst af með 35 til 40%. Þeir dýrðardagar eru liðnir.
Flest bendir til þess að síðari hluti kjörtímabilsins verði stjórnarflokkunum einnig erfiður. Nema þeir hafi lært mikið af dapurlegri reynslu síðustu 2 árin. En þá þarf hrokinn og stærilætið að víkja. Er það líklegt? Nei.
