Í síðustu viku kom forsætisráðherra fram með sterk andmæli við ádeilu forseta Alþýðusambandsins á búvörusamningana. Skilmerkilega var greint frá þessum orðaskiptum í fréttum.
Andmælin byggðust á nokkrum staðhæfingum. Þær vöktu aftur margvíslegar spurningar um leið og orðin féllu. Ólíklegt er annað en margir hefðu viljað fá svör við þeim strax eða sem fyrst. En nú viku seinna hefur enginn fjölmiðill litið svo á að þjónustuhlutverk hans við lesendur eða hlustendur kallaði á að leita þeirra svara.
FYRSTA STAÐHÆFING
Í andmælunum staðhæfði forsætisráðherra að öll gagnrýni á búvörusamningana jafngilti árás á bændur. Því er samhliða haldið fram að búvörusamningar séu í þágu neytenda. Er í því samhengi hægt að komast hjá því að spyrja: Verða talsmenn launafólks hvað sem því líður sjálfkrafa að óvinum bænda ef þeir gera athugasemdir við efni samninganna frá sjónarhóli neytenda og skattgreiðenda?
Hin hliðin á þeim peningi er: Eru bændur þá jafnan óvinir launafólks þegar hagsmunir neytenda og framleiðenda togast á? Telja bændur slíkan málflutning stjórnmálamanna sér til framdráttar?
Geta talsmenn velferðarkerfisins litið svo á að landbúnaðarráðherra sé sjálfkrafa óvinur sjúklinga fyrir þá sök að hann tekur 130 milljarða króna úr ríkissjóði í framleiðslustyrki sem heilbrigðisráðherra hefði ella getað nýtt að hluta til að bæta þjónustu Landspítalans? Er ekki öll ráðstöfun á skattpeningum spurning um forgangsröðun? Eða eru einhverjar undantekningar frá því?
ÖNNUR STAÐHÆFING
Forsætisráðherra hélt því fram að búvörusamningarnir væru kjarasamningar eða að minnsta kosti ígildi þeirra. Skilja mátti að fyrir þá sök væri óviðeigandi að forystumenn annarra launþega gagnrýndu niðurstöðu samninganna.
Fram til þessa hafa flestir litið á bændur sem sjálfstæða framleiðendur. Eðlilega þarf því að spyrja: Hvenær urðu þeir launþegar? Hvenær urðu þeir ríkisstarfsmenn?
Ef bændur eru launþegar eftir allt og búvörusamningarnir eru ígildi kjarasamninga hljóta aðrar spurningar óhjákvæmilega að vakna: Hvers vegna fá bændur einir verðtryggðan kjarasamning? Hvers vegna hafa þeir tíu ára uppsagnarfrest þegar aðrir launþegar hafa flestir þriggja mánaða uppsagnarfrest? Þarf ekki að skýra það út fyrir launafólki?
Stendur það nær einhverjum öðrum en forsætisráðherra að útskýra þá mismunun sem felst í opinberum kjarasamningum að þessu leyti?
ÞRIÐJA STAÐHÆFING
Forsætisráðherra gaf ennfremur til kynna að markmiðið með innflutningshindrunum og styrkjum væri að koma í veg fyrir að bændur og verkafólk í afurðastöðvum missti vinnuna til fólks með lægri laun í útlöndum. Skilja mátti að forystumenn launafólks stæðu ekki vörð um hagsmuni eigin skjólstæðinga ef þeir fylgdu ekki þessari pólitík.
Gefum okkur að þetta séu gildar málsástæður. Spyrjum svo: Þýðir þetta að rök standi til þess að gefa innflutning á landbúnaðarvörum frjálsan frá löndum þar sem laun bænda og verkafólks eru jafn há eða hærri en á Íslandi? Mega forystumenn launafólks berjast fyrir því án þess að teljast vera óvinir bænda?
Síðan má spyrja: Eigi þessi röksemd við landbúnaðarafurðir á hún ekki eins við um aðrar framleiðsluvörur? Hvar liggja mörkin? Auðvelt er til að mynda að búa til mörg störf við fataframleiðslu og skóframleiðslu og greiða tiltölulega góð laun með því að banna innflutning og nota peninga skattborgaranna til að greiða niður útsöluverðið.
Eru forystumenn Alþýðusambandsins óvinir iðnverkafólks af því að þeir berjast ekki fyrir höftum á iðnaðarvörur og niðurgreiðslu á útsöluverði þeirra?
Telja bændur að þessi málflutningur sé í þeirra þágu?
FJÖLMIÐLAR EIGA AÐ SANNPRÓFA RÖKSEMDAFÆRSLU STJÓRNMÁLAMANNA
Spurningar af þessu tagi er unnt að setja fram alveg án tillits til þess hvort sá sem spyr telur búvörusamningana góða eða slæma og hvernig sem hjartalag manna að öðru leyti er gagnvart bændum. Kjarni málsins er sá að staðhæfingar eins og þær sem hér hafa verið nefndar kalla á spurningar og svör svo að meta megi hvaða gildi þær hafa.
Almennt má segja að fjölmiðlar ræki ágætlega það hlutverk að skýra frá afstöðu þeirra sem takast á í þjóðfélagsumræðunni. En það skortir oft á að þeir beini gagnrýnum spurningum að rökum og staðhæfingum sem menn nota til að styðja mál sitt. Í því þarf ekki að felast afstaða með eða á móti. Þetta er þjónusta við hlustendur og lesendur.
Í þessu tilviki skuldar forsætisráðherra svör og útskýringar. Það er hlutverk fjölmiðla að kalla eftir þeim.
