„Það getur ekki verið markmið að hafa hér háa vexti. Ráðast svo í aðgerðir til að hindra það að spákaupmenn sigli hingað með gull í von um mikinn skyndigróða líkt og Seðlabankinn kynnti í síðustu viku. Það þarf að ráðast að rótum vandans. Vandinn er meðal annars verðtryggingin.“
„Rót vandans varðandi háu vextina er heimatilbúin og eðlilegast hefði verið að umræða yrði tekin eftir efnahagshrunið. Það þarf strax að hefjast lausnamiðuð umræða án upphrópana um þessi mál.“
Þessar tvær tilvitnanir eru teknar úr grein á vefmiðlinum Eyjunni síðastliðinn mánudag. Þær geyma býsna hvassa gagnrýni á ríkisstjórnina. Höfundurinn er þó ekki Katrín Jakobsdóttir. Þetta er heldur ekki texti eftir Árna Pál Árnason.
Svo sérstakt sem það má telja er höfundurinn Ásmundur Einar Daðason aðstoðarmaður forsætisráðherra og þingmaður Framsóknar. Síðast þegar Seðlabankinn hækkaði vexti steig annar þungavigtar þingmaður Framsóknar fram á sviðið með harða gagnrýni á stöðu peningamálanna og þá stefnu í þeim efnum sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á.
Popúlismi
Ekki fer á milli mála að þunginn í ádeilunni á peningastefnuna innan úr þingflokki forsætisráðherra fer vaxandi stig af stigi. Eftir venjulegum pólitískum lögmálum þætti þetta miklum tíðindum sæta og vera til marks um grimm innbyrðis átök.
Önnur skýring er þó líklegri í þessu tilviki. Hún er sú að þetta sé birtingarmynd þeirrar popúlísku hugmyndafræði sem Framsókn hefur fylgt í rúm sex ár. Orð og ábyrgð eru þá aðskilin og ótengd fyrirbæri. Þess vegna er sennilegast að forsætisráðherra láti sér vel líka það sem aðrir líta á sem óvægna sjálfsgagnrýni.
Að vísu er forsætisráðherra nægilega skynugur til að vita að hann yrði aðhlátursefni ef hann talaði á þennan veg sjálfur. En hann telur það greinilega sleppa að þingmenn hans og aðstoðarmenn tali með þessum hætti um árangursleysi ríkisstjórnar um mótun framtíðarstefnu í peningamálum.
Stórt fyrirheit
Síðasta ríkisstjórn gerði formlega bókun um að Ísland stefndi að því að taka upp evru. Sú ákvörðun var kynnt öllum ríkjum sem aðild eiga að Evrópusambandinu. Síðasti landsfundur Sjálfstæðisflokksins taldi að ekki væri sjálfgefið að unnt yrði að tryggja stöðugleika, viðskiptafrelsi og samkeppnishæfni með krónunni. Fundurinn fól því forystu flokksins að kanna aðra kosti í þeim efnum.
Við myndun núverandi ríkisstjórnar var horfið frá formlegri samþykkt fyrri stjórnar um markmið í peningamálum. Jafnframt fengu kjósendur Sjálfstæðisflokksins þau skýru skilaboð að ekkert yrði gert með samþykkt landsfundar.
Nýja ríkisstjórnin fullyrti að með hennar forystu yrði unnt að halda krónunni og tryggja um leið stöðugleika, fullt viðskiptafrelsi og samkeppnishæfa vexti. Þetta var í raun og veru Stórisannleikur ríkisstjórnarinnar. Ekkert eitt fyrirheit hennar var stærra í sniðum eða þýðingarmeira.
Tálmynd
Í þessu ljósi er áhugavert að meta ítrekaða og vaxandi gagnrýni þingmanna Framsóknar á framkvæmd peningastefnunnar nú þegar ríkisstjórnin hefur setið í meir en tvö ár.
Ríkisstjórnin hefur að sönnu slegið trúverðugum ramma utan um fortíðarvandann við slit þrotabúa gömlu bankanna. Þó að það hafi tekið langan tíma var þar vel að verki staðið. Stjórnin á fullt lof skilið fyrir það. Með þeirri ákvörðun fylgdi áætlun um losun hafta. Það plagg er aftur á móti allt miklu óræðara og fátt fast í hendi.
Flestir áttu von á því að sá dráttur sem varð á að sýna aðferðafræðina við slit þrotabúanna stafaði af því að stjórnin ætlaði samtímis að kynna þriðja plaggið sem aðstoðarmaður forsætisráðherra kallar nú eftir. Það væri stefnumótun og aðgerðaáætlun í nútíð og framtíð sem sýndi hvernig hún hygðist efna stóra fyrirheitið um þrenninguna: Stöðugleika, frjáls viðskipti og samkeppnishæfa vexti með krónu.
Eins og flestir muna kölluðu Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið í sameiningu eftir slíkri áætlun strax í byrjun stjórnarsamstarfsins.
Niðurstaðan er þveröfug. Á þessum tímamótum hafa almenningi og atvinnulífinu verið send þau afdráttarlausu skilaboð að útilokað sé að stefna að sambærilegum vöxtum og jafn ríku frelsi í fjármagnsviðskiptum og samkeppnislöndin búa við.
Ráðherrar beggja stjórnarflokkanna virðast einfaldlega ekki lengur sjá eigin tálmynd við ystu sjónarrönd. En það er ekki allt. Loforð Framsóknar um að afnema verðtryggingu á fyrstu mánuðum stjórnarsamstarfsins er enn ekki efnt eins og þingmenn Framsóknar þrástagast á. Það virðist heldur ekki standa til.
Stjórnin hefði betur hlustað á landsfund Sjálfstæðisflokksins
Enginn þarf að efast um að ríkisstjórnin hefur gert allt sem í hennar valdi hefur verið til þess að gera fyrirheitið mikla að veruleika. Það er ekki unnt að segja að hana hafi borið af leið eða hún hafi misnotað tækifærið sem hún fékk. Vandi hennar er einfaldlega sá að fyrirheitið var tálsýn.
Það hefur komið á daginn að full og gild rök stóðu á bak við ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins um athugun á öðrum kostum í gjaldmiðilsmálum. Með hæfilegri einföldun má segja að einn af verstu rembihnútunum í pólitíkinni sé sá að það vantar þingflokk til að framkvæma þessa landsfundarályktun.
Alltént mun fátt breytast til betri vegar með fleiri popúlista yfirlýsingum innan úr þingflokki Framsóknar. En undir hitt skal tekið með alþingismanninum og aðstoðarmanni forsætisráðherra að vandinn er óleystur og tími er til kominn að hefja málefnalega og lausnamiðaða umræðu án upphrópana um peningamálin og samkeppnisstöðu launafólks og atvinnufyrirtækja í landinu.
