Það rifjast upp að í gamla daga var gríska goðafræðin námsefni okkar í máladeild Menntaskólans. Grikkir eru stoltir af hetjusögum sínum en í þeim er syni Seifs, Herkúles, gert að leysa 12 þrautir hver annari erfiðari. Sú fimmta var að moka á út á einum degi flórinn í risafjósi þúsunda nautgripa. Eitthvað þessum dúr mætti segja að Alexis Tsipras forsætisráðherra hafi verið ætlað í spilltum opinberum rekstri, sem með öðru stendur ekki undir heilsugæslu, menntakerfinu eða elliframfærslu þegar aðalverkefnið er að að greiða niður þjóðarskuldirnar, yfir 200% af landsframleiðslu. Við þessu hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagt sitt nei og að þaðan komi engin fyrirgreiðsla við Grikkland nema því aðeins að ESB standi að mikilli niðurfellingu skulda landsins. Ekki hefur staðið á Tsipras að standa við hlut Grikkja í óförunum, mikla óráðsíu í lántökum og fjármálum hins opinbera. En Grikkir bera þó alls ekki einir sökina en voru þó gerðir að allsherjar blóraböggul. Okkur , sem erum staðfastlega hlynntir aðild Íslands að ESB, ber öðrum fremur að benda á það sem ábótavant er í því samstarfi.
Samningar Grikkja í ESB til að forða efnahagshruni hafa setið svo í fyrirrúmi hjá fjölmiðlum að ætla mætti að evran sé hættuleg sértrúarbrögð. Þeim hinum syndugu skuli varpað á bálköst. En Evrópska myntbandalagið er fyrirkomulag um stjórnun peningamála, sem þrátt fyrir sína galla hefur yfitleitt reynst vel og má þá líka líta til smærri ríkja eins og Benelux-landanna, sérstaklega Lúxemborgar og nýliðanna í ESB. Það sem fór úr skorðum var ekki myntbandalagið sem slíkt, heldur eftirlitið með rekstri þess í höndum Evrópska seðlabankans. .Þá er það furðuefni að aðallánveitendur Grikkja í góðærinu mikla, franskir og þýskir bankar, skyldu virða að vettugi augljósa áhættu í fjáraustrinum til þeirra og annara. Hvað var að?
Bank of International Settlements hefur upplýst að 2010 hafi eignir á bókum franskra banka í sk ‘ impaired periphery assets‘ – skertar fjáreignir – numið 465 milljörðum evra og 493 milljörðum hjá þeim þýsku. Mjög lítill hluti þessara útlána höfðu farið til Grikkja, sem voru aðeins 2% af evrusvæðinu og fjárlög þeirra 0.3 % af þeirri heild. En stóru evrubankanir höfðu tvöfaldast í eignum og með skuldsetningarhlutföll – ‘operational leverage ratios‘ sem voru að sögn tvöfalt það sem var hjá bandarísku bönkunum sem fóru í þrot. Því mum hafa verið óttast að hefðu Grikkir orðið gjaldþrota í þessari yfirskuldsetningu bankanna, færi af stað slík bankapanik að kjarni þeirrar starfsemi evrusvæðisins hefði verið í stórhættu . Björgunaraðgerðir ESB og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við Grikkland, sem svo heita, munu nema 230 milljörðum evra frá 2010. Þessar aðgerðir höfðu í raun þann megintilgang að rétta af hag bankanna í kyrrþey og fóru 90% þessa fjár að sögn fram hjá Grikklandi og í lánaafskriftir bankanna. Þetta er einkum áfall fyrir harðlínuna í ESB gagnvart Grikkjum, borin uppi af Þjóðverjum. En Evrópusamvinnan er , eins og verið hefur, dynamiskur vettvangur samninga um hvers kyns breytingar og það á fyllilega við um evrusamstarfið. Samningar um ný aðildarkjör Breta, sem standa fyrir dyrum, verða þyngri á metum vegna gríska evrukrisunnar. Þar á enn eftir að greiða úr málum þótt gríska þingið hafi samþykkt ströng skilyrði þriðju björgunaráætlunar ESB.
Fyrir Grikki og samstarfsríki þeirra í Evrópu, er önnur hlið peningsins gæsla sameiginlegra ‘geostrategiskra‘ hagsmuna. Það á að sjálfsögðu við um varnar- og öryggismál þegar sambúðin við Rússa er í mesta máta ótrygg vegna yfirgangs þeirra í Úkraínu og innlimunar Krímsskaga. Því er nauðsynlegt að efla vestrænt varnarsamstarf við Grikki og ekki síður Tyrki. Ásælni Kínverja, félagsríki Rússa, í aðtsöðu í Grikklandi hófst með yfirtöku á gámahöfninni í Pirreus. Kínverjar troða sér svo af fremst megni að íslensku efnahagslífi að varðar við þjóðaröruggi. Það er í krafti gagnlauss fríverslunarsamningsins en Kína er naumast hálfdrættingur á við Nígeríu sem markaður útflutnings Íslendinga.
En frá suðri til norðurs. Björn Bjarnason lýsir athyglisverðum hugmyndum um öryggis- og varnarmál í grein í Morgunblaðinu 10. þ.m. Um yrði að ræða samstarf Norðurlandanna , Eystrasaltsríkja og Póllands til eflingar viðbragða NATO við hervæðingu og ágengni Rússa og hryðjuverkaógninni. Þá ber að fagna ummælum Gunnars Braga Sveinssonar við bandarísk stjórnvöld um hernaðarlegt mikilvægi Íslands og nauðsyn þess að NATO og samstarfsaðilar á Norður Atlanshafi hefðu getu til að svara fljótt frá Keflavík ef hætta steðjar að. Bandaríkjamenn e taka við formennsku í Norðurskautsráðinu og fregnir herma að vestra geri menn sér vonir um að utanríkisráðherrarnir Kerry og Lavrov taki þátt í fundi um norðurskautsmál í Anchorage i águstlok. Gæti það verið upphaf nýrra samskipta um Norðurskautsmál ?
