Nokkuð góður samhljómur var í umræðum sem fram fóru á Alþingi vegna voðaverkanna í París. Það er mikilvægt og reyndar brýnt fyrir vestrænar þjóðir að stilla saman strengi sína. Og fyrir Ísland hefur pólitísk eining um viðbrögð mikla þýðingu við aðstæður eins og þessar.
Sú eining virðist vera fyrir hendi. Forsætisráðherra og Morgunblaðið skera sig þó úr. Forsætisráðherrann lætur að því liggja að Ísland eigi að segja sig úr Schengen samstarfi Evrópuríkjanna nú þegar vegið er að grunngildum þess. Morgunblaðið talar tæpitungulaust um að þetta tækifæri skuli strax nýtt í þeim tilgangi.
Í þessu ljósi er yfirveguð afstaða innanríkisráðherra og utanríkisráðherra sérstakt fagnaðarefni. Þeir hafa tekið ábyrga forystu um viðbrögð Íslands og framhald Schengensamstarfsins. Og annað verður ekki ráðið af þingumræðunum en stjórnarandstaðan fylgi svipaðri línu.
RAUNSÆ AFSTAÐA ÍSLANDS
Ríki íslams er ekki þjóðríki. En þessi öflugustu hryðjuverkasamtök okkar tíma ráða samt yfir umtalsverðum landsvæðum og hafa mikil fjárráð. Herverk þeirra í Arabaheiminum, gagnvart Rússlandi og í Evrópu eru af þeirri stærðargráðu að þeim þarf að mæta af mikilli festu og reyndar með margvíslegu móti.
Viðbrögðin hér heima eins og annars staðar hafa einkum lotið að þremur viðfangsefnum: Í fyrsta lagi í hversu ríkum mæli beita eigi valdi lögreglu og herafla til að draga úr hættunni og uppræta hryðjuverkasamtökin. Í öðru lagi hvernig finna megi pólitíska lausn á stríðinu í Sýrlandi. Í þriðja lagi hvort hryðjuverkin gefi tilefni til að breyta afstöðunni til flóttamannavandans og samstarfs Evrópuþjóðanna.
Við þurfum að líta á þessar spurningar frá íslensku sjónarhorni.
Innanríkisráðherra og ríkislögreglustjóri telja ekki að þessir atburðir auki hryðjuverkahættu hér. Þó að efla þurfi löggæsluna á þessu sviði vegna þeirrar stöðu sem var þegar fyrir hendi virðist að svo stöddu ekki þörf á ríkari aðgerðum en þeim. Þetta er trúverðugt mat.
Innanríkisráðherra hefur ítrekað að Ísland eigi að halda áfram Schengenaðildinni en til þess geti komið að herða verði landamæraeftirlit í samstarfi við aðildarríkin. Frakkar hafa þegar farið fram á slíkt fyrst og fremst á ytri landamærunum. Líklegt er að til þess komi. Það gæti jafnvel tekið til innri landamæra milli aðildarríkjanna. Hér hefur ráðherra augljóslega brugðist við af raunsæi.
Spurningin um hernaðaraðgerðir í Sýrlandi snýr ekki beint að Íslandi. En sú staða getur komið upp að við þurfum taka pólitíska afstöðu í því efni. Komi til þess þarf að meta hversu breið alþjóðleg samstaða verður.
Eins er ekki útilokað að reyna muni á 5. greinina í sáttmála NATÓ þó að beiðni Frakka um hernaðaraðstoð snúi nú einungis að ESB. Utanríkisráðherra hefur talað hófsamlega og af ábyrgð um þennan hluta málsins.
Engin skynsemisrök hafa verið færð fram fyrir því að Ísland víki frá mótaðri stefnu varðandi móttöku flóttamanna. Innanríkisráðherra hefur réttilega sagt að það sem við gerum á þessu sviði þurfum við að gera vel. Möguleikar okkar eins og annarra lúta eðlilega þeim takmörkunum.
Við megum ekki gleyma því í þessu samhengi að herverk Ríkis íslams bitna í ríkustum mæli á friðsömum múslímum í Miðausturlöndum og jafnt á friðsömum múslimum í Evrópu og fólki af evrópskum uppruna. Þeim er nú beint gegn þeim þjóðum sem byggja á traustum lýðræðishefðum og samtakamætti þeirra.
ÖFGARNAR
Hitt er svo algjörlega andstætt íslenskum hagsmunum að hagnýta flóttamannavandann og hryðjuverkin til þess að draga úr evrópsku samstarfi. Öfgaflokkar víða í Evrópu gera það að vísu. Þjóðfylkingin í Frakklandi fer þar fremst í flokki.
Forsætisráðherra stökk á þann vagn þegar hann staðhæfði að Schengensamstarfið væri úr sögunni vegna hryðjuverkanna og flóttamannavandans. Þó að ráðherrann segist alltaf vera misskilinn verður það varla misskilið að Íslendingar eiga ekki heima í einhverju sem er þegar úr sögunni.
Morgunblaðið hefur tekið undir þessi orð forsætisráðherra og ráðleggur stjórnvöldum að taka strax ákvörðun um að hverfa úr þessu samstarfi. Það liggi beint við.
Frá því stjórnarsáttmálinn var birtur hafa sjónarmið Framsóknar og Morgunblaðsins mótað afstöðu ríkisstjórnarinnar til utanríkismála. Þess vegna vakti það mikla athygli síðsumars þegar utanríkisráðherra tók einarða afstöðu með bandalagsþjóðum okkar vegna viðskiptabanns Rússa og hafði að engu sjónarmið formanna stjórnarflokkanna og Morgunblaðsins.
Eins vekur athygli nú hvernig innanríkisráðherra og utanríkisráðherra tala þvert á sjónarmið forsætisráðherra og Morgunblaðsins um Schengen.
Ekki er útséð um hvort utanríkisráðherra getur haldið varðstöðu sinni um almannahagsmuni ef til þess kemur að þvingunaraðgerðir bandalagsþjóðanna gagnvart Rússum verða framlengdar. Eins skiptir miklu máli að ráðherrarnir tveir haldi sjálfstæði sínu varðandi framhald Schengensamstarfsins.
