Peningar og pólitík skekja fjölmiðla - hvaðan koma fjármunir í dv?

Það er sama að gerast á Íslandi og hér í Svíþjóð varðandi fjölmiðlana. Margir af helstu fjölmiðlum Íslands eru komnir undir hælinn á peningaöflum og valdahópum sem tengdir eru stjórnmálaflokkum eða hagsmunahópum. Hér er um að ræða mjög alvarlega þróun sem getur haft slæm áhrif á lýðræðið. Kjósendur þurfa að vera vel á verði gagnvart þessu ástandi til að tryggja að völdum verði ekki haldið í landinu eða þau keypt með fulltingi fjölmiðla. Netið er þó helsta von kjósenda. Netmiðlar eru hraðvirkir og öflugir og þeir eru sem betur fer ekki allir í höndum sérhagsmunaaflanna. Næstu kosningar gætu orðið prófsteinn á þetta.

Á Íslandi er staðan á fjölmiðlamarkaði í meginatriðum svona:

1. Morgunblaðið ásamt mbl.is er í eigu sérhagsmunaafla í sjávarútvegi og landbúnaði sem nýta blaðið purkunarlaust í hagsmunagæslu fyrir sérhagsmuni sægreifa og landbúnaðar. Einnig leiðir útgáfan andóf gegn Evrópusambandinu og útlendingum almennt. Þetta fyrirtæki rekur einangrunarstefnu í fjölmiðlum sínum og nánast öfgahægristefnu. Blaðið styður ríkisstjórnina, þó með hangandi hendi þegar því þykir stjórnin ekki nógu afgerandi í þeim málum sem Morgunblaðið lætur sig helst varða.
2. Nokkrir smærri miðlar eru einnig á svipaðri línu og Morgunblaðið hvað varðar and-Evrópu-stefnu og einangrunarhyggju. Þar er átt við Bændablaðið, sem Bændasamtök Íslands kosta með ríkisstyrkjum, Ínnsjónvarpið og Viðskiptablaðið.
3. RÚV er stöðugt bitbein stjórnmálamanna. Núverandi stjórnarflokkar vilja veikja RÚV og helst rústa því að kröfu Vigdísar Hauksdóttur og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Stjórnarflokkarnir væla um vinstrislagsíðu. Er er það svo?  Er ekki hægri stjórn við völd í RÚV? Er ekki útvarpsstjórinn eðalborinn sjálfstæðismaður? Er menntamálaráðherra ekki æðsti yfirmaður RÚV? Hefur hann ekki skipað nána vini sína í stjórn stofnunarinnar, svo sem Eirík Finn Greipsson fyrrum sparisjóðsstjóra á Flateyri, Ingva Hrafn Óskarsson vin sinn frá Flateyri (sem sagði sig reyndar úr stjórninni vegna ágreinings), Ásthildi Sturludóttur Böðvarssonar og Magnús Stefánsson fyrrum ráðherra Framsóknar? Er ekki hægt að treysta þessu fólki til að innleiða “rétta” stefnu og innræta starfsfólkinu “kórrétta” siði? Yfir hverju er stjórnarflokkurinn að væla? Útsendarar ríkisstjórnarinnar munu alla vega gera allt sem þeir geta til að tryggja að RÚV verði með eins hagstæðan fréttaflutning og kostur er af verkum og verkleysi ríkisstjórnarinnar þegar nær dregur kosningum.
4. Fjölmiðlasamsteypan 365 er í eigu Jóns Ásgeirs og fjölskyldu hans og ekki tengd neinum stjórnmálaflokki eða hagsmunasamtökum svo vitað sé. Eina sem maður skilur ekki er að 365 skuli nota Björn Inga og nafn Eyjunnar í viðtalsþátt á sunnudögum, þátt sem reyndar hefur lítið áhorf. Samsteypan er einkafyrirtæki sem hefur gengið vel á undanförnum árum, skilað hagnaði og greitt niður skuldir. Hún er í alhliða samkeppni á öllum sviðum eins og í sjónvarpi, útvarpi, vefmiðlum, fjarskiptum og dagblaðaútgáfu með Fréttablaðið sem langútbreiddasta blað landsins. Almenningur verður að geta treyst því að þetta stærsta fjölmiðlafyrirtæki landsins verði óháð stjórnmálaflokkum og hagsmunasamtökum.
5. DV, Eyjan, Pressan, Bleikt, Reykjavík vikublað og fleiri miðlar eru í umsjón Björns Inga Hrafnssonar. Þeir eru allir reknir sem flokksmiðlar Framsóknar, talsvert í anda þess sem tíðkaðist á árum áður þegar Tíminn var og hét áður en hann fór á hausinn. Engir fjölmiðlar eru reknir eins skýrt og þessir út frá hagsmunum stjórnmálaflokks. Þó Framsókn hafi alla þessa fjölmiðla á sínu bandi þá lyftist fylgi flokksins ekkert samkvæmt skoðanakönnunum og helst kringum 10% sem er hrun frá því sem var niðurstaða kosninganna vorið 2013 þegar flokkurinn fékk 24% fylgi. Þessi rekstur er mönnum stöðug ráðgáta. 
6. Fréttatíminn er nú að skipta um eigendur. Starfsmenn stofnuðu blaðið og hafa rekið það sem vikublað með ágætum árangri. Nú hafa peningamenn keypt útgáfuna ásamt Gunnari Smára Egilssyni og ætla sér stóra sneið af kökunni. Gunnar Smári er hugmyndaríkur frumkvöðull á sviði fjölmiðlunar þó ekki verði sagt um hann að allur rekstur hafi gengið vel í hans höndum. Það verður engu að síður mjög forvitnilegt að sjá hvernig þróun Fréttatímans verður í höndum nýrra eigenda og sannarlega er tíðinda að vænta. Menn skilja að Gunnar vilji nýta reynslu sína og þekkingu en eiga erfiðara með að skilja áhuga Árna Haukssonar, Hallbjörns Karlssonar og Sigurðar Gísla Pálmasonar á þessu fyrirtæki. Eitt er víst að Gunnar Smári lætur engan stjórnmálaflokk eða sérhagsmunahópa segja sér fyrir verkum. 
7. Hringbraut hefur vaxið hratt sem frjáls sjónvarpsstöð og netmiðill, hringbraut.is. Sigmundur Ernir þykir stýra þessu fjölmiðlafyrirtæki af fagmennsku enda er hann einn reyndasti og farsælasti fjölmiðlamaður landsins. Reynt hefur verið að tengja Hringbraut við Viðreisn og síðar við Samfylkinguna og Vinstri græna eftir að Björn Þorláksson blaðamaður var ráðinn til starfa. Keppinautar hafa einnig freistað þess að koma því inn í umræðuna að Viðreisn eigi í fyritækinu. Það er alrangt. Viðreisn hefur ekki verið stofnuð ennþá og á væntanlega hvorki í fyrirtækjum né öðru! Guðmundur Örn Jóhannsson, vinur minn, hefur staðfest við mig að hann eigi fyrirtækið einn með fjölskyldu sinni. Stöðin hefur átt viðtöl við fólk úr öllum flokkum, þar á meðal ráðherra og formenn allra flokka sem eiga fólk á þingi þannig að þarna er engin slagsíða.
8. Stundin varð til þegar Reynir Traustason og félagar hans yfirgáfu DV haustið 2014. Þarna er á ferðinni beittur fjölmiðill sem heldur stöðugt úti vef og prentmiðli tvisvar í mánuði. Stundin mun halda áfram að veita ráðamönnum aðhald og er það vel.
9. Kjarninn er borinn uppi af reyndum blaðamönnum eins og Þórði Snæ Júlíussyni og Magnúsi Halldórssyni sem eru meðal eigenda. Þarna er á ferðinni netmiðill sem kafar oft dýpra í málin en gengur og gerist. Ritstjórarnir leggja mikið upp úr sjálfstæði og fagmennsku og eru vel á verði þó svo meðal hluthafa í fyrirtæki þeirra séu háttsettir menn úr Samfylkingunni, þeir Vilhjálmur Þorsteinsson og Ólafur Ágúst Ólafsson fyrrum varafromaður og þingmaður Samfylkingar.

Lesa má út úr þessari samantekt að kjósendur þurfa að vera vel á verði gagnvart þeim fjölmiðlum sem stýrt er af öflum sem tengjast mjög stjórnmálaflokkum og sérhagsmunagæsluhópum.

Kjósendur geta þó vænst þess að geta notið málefnalegrar fjölmiðlunar frá nokkrum íslenskum fjölmiðlafyrirtækjum, umfjöllunar sem ætti að vera unnt að treysta. Þarna er vitanlega átt við 365 miðla, Fréttatímann, Hringbraut, Stundina og Kjarnann.

Ekki verður skilist við þessa umfjöllun um stöðu íslenskra fjölmiðla í lok árs 2015 án þess að freista þess að rýna í það dularfulla andrúmsloft ser ríkir í kringum DV og aðra Framsóknarfjölmiðla sem Björn Ingi Hrafnsson stýrir. Ekki hafa fengist nein viðunandi svör við því hvaðan peningarnir koma til þessa viðamikla rekstrar. Fróðir menn telja að þegar séu komnar 400 milljónir króna inn í þessan rekstur frá því að viðskiptin með DV fóru fram haustið 2014. Enginn trúir því að Björn Ingi hafi haft afl til að leggja mikið af mörkum sjálfur.

Eftir að eigendaskiptin urðu og Reynir Traustason og félagar hurfu frá útgáfunni, hefur lestur DV hrapað. Farið úr 15% og niður í 9% samkvæmt síðustu mælingu. Fór enn neðar sl. haust þegar lesturinn mældist 7,7% sem var það allra lægsta í 40 ára sögu Dagblaðsins og DV. Fólk á erfitt með að átta sig á stefnu blaðsins, ef hún er þá einhver önnur en að hampa framsóknarfólki og sneiða hjá því að gagnrýna ríkisstjórnina. Hins vegar er þess gætt að hreyta ónotum í stjórnarandstöðuna þegar því verður við komið. Birt hafa verið stórviðtöl við forystumenn Framsóknar, t.d. var forsíðuviðtal við Sigmund Davíð þegar blaðið var prentað í risaupplagi og fór í aldreifingu.  Þá hafa nokkrir þingmenn og ráðherrar fengið stórviðtöl við sig og einnig borgarfulltrúar. Þar hefur jafnan verið reynt að draga fram atriði sem eiga að vekja samúð, svo sem nauðganir, einelti, fíkn, skilnaðir og missir. Það er uppskriftin að vorkunsemi og meðvirkni með kjörnum fulltrúum Framsóknar. En allt kemur fyrir ekki; fylgið er fast í kringum 10%.

En hvaðan koma peningarnir? Þegar DV var keypt var sú útgáfa mjög illa sett fjárhagslega, skuldum vafin. Sama gildir um Vefpressu Björns Inga sem var með 80 m.kr. skuldahala vegna Eyjunnar og Pressunar. Auk þess er ljóst að núverandi útgáfa tapar milljónum í hverjum mánuði. Kunnáttumenn áætla að inn í þennan rekstur hljóti nú þegar að vera komnar 400 milljónir króna. Hér er um áætlun að ræða því Vefpressan hefur ekki skilað inn ársreikningi til Ríksskattstjóra eins og krafist er.

Ekki geta það verið bankalán því enginn banki lánar í svona taprekstur. Hverjir hafa hag af því að setja svo mikla peninga í þennan rekstur? Eru það sægreifar? Varla. Ætli þeir láti ekki duga að halda úti Morgunblaðinu. Þó skyldi enginn útiloka velvilja þeirra í garð Framsóknarmiðlanna.

En hvert er svarið við þessari fjármálaráðgátu? Böndin berast að nánustu vinum og fjölskyldu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknar. Faðir hans er afar vel stæður á íslenskan mælikvarða, talinn eiga marga milljarða króna. Sama er að segja um tengdaföður hans, Pál Samúelsson sem áður átti Toyota. Því skyldu fjölskylda formannsins ekki koma til bjargar í þeirri neyð sem blasir við Framsókn með sama áframhaldi og leggja fram fjármuni í fjölmiðlarekstur flokksins? 

Svarið við ráðgátunni er trúlega:  Gunnlaugar Sigmundsson og aðilar tengdir honum.

Ekki langar þá til að sjá Sigmund Davíð hrakinn út úr forsætisráðuneytinu eftir 16 mánuði með skófar á afturendanum. Það verður alla vega að reyna andóf gegnum Framsóknarmiðlana.

Með þessum orðum óska ég öllum vinum og vandamönnum á Íslandi gleðilegra jóla og farsældar á nýju ári. Ég er viss um að árið verður spennandi og farsælt eins og hérna í Svíþjóð.