Öryggi og varnir Íslands og Noregs hafa lengi verið tvær hliðar á sama pening. Í síðustu heimsstyrjöld voru norskar flugsveitir í Reykjavík og á Akureyri til að stunda eftirlitsflug og fylgja skipalestum. Margir norsku flugmannanna, kappar hinir mestu, týndu því miður lífinu. Þegar nýtt skeið hernaðarógnar á Norðurslóðum kallaði á stofnun NATO, lögðu norsk stórnvöld á það hina ríkustu áhersu að einnig Ísland yrði stofnaðili þess merka bandalags árið 1949. Ákvæði 5.gr stofnskrár NATO um sameiginlegar varnir eru ótvíræð, svo og það svæði sem samningurinn tekur til. Það á því við um það sem hér er oft nefnt Norðurslóðir (e.High North) og nær til lands- og hafsvæða allt norður til heimsskautsins. Innan þessa flæmis er því að finna Ísland, Noreg en einnig Grænland og á þeim slóðum er mikla sögu varnarumsvifa að segja. Markverður kafli í sögu kalda stríðsins og endaloka þess tengist varnaraðstöðunni í Keflavík.
Við brottför Bandaríkjahers 2006 varð Ísland eina aðildarríki Atlanshafsbandalagsins án fastra fastar landvarna. Við tók reyndar takmörkuð loftrýmisgæsla á vegum NATO á sem hófst 2008 að beiðni íslenskra stjórnvalda. Í anda Stoltenberg skýrslunnar var hafin norræn varnarsamvinna enda samlegðaráhrifin af varnargetu þeirra veruleg. Þessu átaki til marks er þátttaka hinna Norðurlandanna allra í loftrýmisgæslunni við Ísland, sem borin er uppi af bandaríska flughernum. Norski flugherinn leiðir þátttöku Norðurlandanna.
Í síðastliðinni viku var haldinn fundur á vegum norska sendiráðsins og alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands um ástand og horfur í öryggismálum á Norðurslóðum og stefnu Noregs í þeim efnum. Fyrir liggur nýleg skýsla um þau mál sem kynnt var af Rolf Tamnes, formanni sérfræðinganefndar sem vann það verk á vegum norska varnarmálaráðuneytisins. Um er að ræða greiningu á hinni miklu hervæðingu Rússa á Norðurslóðum og misvægi m.t.t. varna Noregs sem leiðir til nýs „normal“ ástands í stað þess „djúpstæða friðar“ sem ríkti eftir kalda stríðið. Geostrategisk þýðing svæðisins fyrir Rússa er sögð tilkomin til að vernda nýjan flota kjarnorkuknúinna kafbáta. Þeir eru staðsettir á víðfeðmu öryggis eða verndarsvæði – Bastion - Rússlands undan ströndum Noregs. Syðst nær það til Íslands !
Þótt ekki sé ætlunin að vekja upp einhverja Grýlu kalda stríðsins, verður heldur alls ekki hjá því komist að minna á hvað Rússar aðhafast í næsta nágrenni við okkur þessa dagana. Þann 14. september s.l. birti rússneska fréttastofan TASS þær upplýsingar að Norðurfloti þeirra hefði þann dag byrjað vikulangar heræfingar í Íshafinu með þátttöku fjórtán herskipa, fjögurra kjarnorku- eða dieselknúinna kafbáta og tíu flutningaskipa auk fjögurra gerða herflugvéla. Bæði kafbátarnir og herskipin æfðu skotæfingar með stýrieldflaugum, samkvæmt síðari fregnum. Þá segir frá nýrri gerð kjarnorkuknúins rússnesks ísbrjóts sem sé í smíðum og að þeir verði þrír og hugsanlega fimm í sömu áætlun. Þessum ísbrjótum er ætlað að fylgja lestum vöruflutningaskipa um heimskautið enda geti þeir brotið ísinn allt að 3 metra þykkann.
Þótt þróun á Norðurslóðum hafi afgerandi þýðingu fyrir okkur, er kjarni málsins samt stefna okkar í varnarmálum og framkvæmd hennar. Það var djarft sögulegt frumkvæði að gerast stofnaðili að NATO og síðan gerð tvíhliða varnarsamnings við Bandaríkin. Það kostaði harða baráttu. Þetta vill gleymst nú löngu síðar þegar almenn ánægja ríkir með þau skref.
Nú er þörf á á lofrýmisgæslan verði aukin og að hún sé virk allt árið. Þá er ekki síður þörf á að hér séu staðsettar leitarvélar þær, sem nú eru komnar í notkun enda benti varavarnarmálaráðherra Bandaríkjanna á það sérstaklega á ferð sinni hér á dögunum.Fjarri lagi er að öryggi okkar verði tryggt með öðru en því virka samstarfi sem Ísland á við Bandaríkin og önnur NATO-lönd, einkum Norðurlöndin. Nú eru tímar vaxandi ógnunar og því fer sú þörf samstarfs mjög vaxandi og þá ekki síður frumkvæðis af Íslands hálfu. Það hlýtur að lúta að eflingu okkar eigin varnaraðgerða, sem einkum eru í höndum Landhelgisgæslunnar. Mikilvægi landlegu Íslands mun aukast vegna opnunar nýrra siglingaleiða um Heimsskautssvæðið. Fráleitt er að erlend risa ríkisfyrirtæki, hæglega dulbúin, fái neinskonar aðstöðu á Íslandi eða eignarhlut í bankakerfinu. Sú ógn, sem nefna mætti síun fyrir erlenda orðið „infiltration“, nær að lokum sama árangri og hernaðaríhlutun.
