Á tímum ólgu í alþjóðamálum, er vert að minnast þess að það var stofnun Atlanshafsbandalagsins 1949 sem markar þau sögulegu tímamót að friður hélst í Evrópu í hálfa öld eða allt fram til þess, að Rússar hófu árásarstríð í Úkraínu 2012. Friðhelgi landamæra var þá virt að vettugi og hafin ógn með hervæðingu Rússa, sem steðjar að Íslandi eins og öðrum. Þar við bætast hættan af öfgafullum islömskum hryðjuverkasveitum og aðgerðir hópa sem af af ólíkum ástæðum nýta sér internetið til spellvirkja. Vonandi er fjarstætt að ætla að eitthvað þessa sé að bresta á hér, en nýafstaðin tölvuárás Anonymous hakkaranna á illa varin netkerfi hins opinbera, er tímabær áminning um umbætur og árvekni.
Í varnarmálum er samstaða NATO-ríkja höfuðatriðið og í þeim anda sjá önnur aðidarríki okkur fyrir verulegri loftrýmisgæslu enda Íslendingar ekki þess megnugir að gera út orustuflugvélar landinu til varnar. En þá má ekki gleyma þeirri skyldu okkar, að sýna líka fulla samstöðu þegar þess er krafist. Það á við því við erum að sjálfsögðu þátttakandi í viskiptaþvingunum við Rússa. Og nýr veruleiki blasir einnig við því nú gefst Íslendingum tækifæri að bregðast sjálfir til varna við árásum úr netheimum („cyber“ árásIr) . Sjálfsagt er að leita ráða hjá vinaþjóðum og þá ekki hvað síst Norðmönnum, sem búa við sambærilega ógn og við. Norsk stjórnvöld hafa látið frá sér fara mjög skýrar skýrslur og ákveðnar tillögu um þessi mál. Hættustig er víða í hámarki. Hinsvegar er netöryggi mjög ábótavant samkvæmt skýrslu ESBfrá ENISA( European Union Agency for Network and Information Security) .
Á síðastliðnum 3-4 árum hefur Rússlandsforseti lýst því yfir reglulega , að Norðurslóðir hafi mikla hernaðar- og efnahagslega þýðingu fyrir Rússland. Feykimikil hervæðing kemur fram nýjum eða enduropnuðum herstöðvum og öflugari kerfum hergagna. Um er a ræða nýja strategiska kafbáta búnum nýjum eldflaugakerfum og uppfærðum stýriflaugum á sjó og landi. Langdrægar sprengjuflugvélar eru vel staðsettar. Í skýrslu norska varnarmálaráðuneytisins frá 2015 eru landakort af varnarsvæði sem Rússar helga sér og nær til Barents- og Norska hafsins og eru í umsjá og eftirliti nýju kjarnorkukafbátanna. Þar við bætist ytra varnarsvæðið sem nær langt suður í haf og tekur til Íslands. Það ber að harma að hernaðarlegri viðveru Bandaríkjanna á Íslandi lauk og að virðist eiginlega að ófyrirsynju 2006 þegar í hönd fór nýtt skeið vopnavæðingar Rússa.
Í seinni heimstyrjöldinni kemst Norðurskautið, þá kunnugt aðeins af pólförum, inn í varnarumsvif Bandaríkjanna. Þegar Bretar henumdu Ísland í maí 1940 var það í kjölfar innrásar Þjóðverja í Danmörku, en þá lýstu Bandaríkjamenn því yfir að hið danska Grænland væri á svæði Monroe kenningarinnar þeirra um að ekki væri þar þolaður yfirgangur erlendra ríkja . Íslensk stjórnvöld óskuðu eftir hervernd Bandaríkjanna 1941 en þá var hernaðargetu Breta ofraunað. Í júní 1941 komu fyrstu bandarísku hersveitirnar til Íslands. . Bandaríkjamenn voru komnir inn á átakasvæði heimsstyrjaldar, hálfu ári áður en þeir gerðust stríðsaðili við árásina á Pearl Harbor í desember 1941. Um það verður ekki deilt, að bandaríski herstyrkurinn sem hér var með aðstöðu í Keflavík, var með öllu ómissandi þáttur í sigri síðar heimstyrjaldarinnar og ekki síður til vörslu friðar í kalda stríðinu ?
Hver er vilji Íslendinga í samvinnunni við Bandaríkin, spurði Robert Barker, sendiherra þeirra nýlega á fundi í Varðberg. Formaðurinn , Björn Bjarnason , fremstur íslenskra stjórnmálamanna á sviði öryggis og varnarmála, reyndi á árum áður að hefja þá umræðu sem nú bíður. En geta Íslendingar setið öllu lengur með hendur í skauti og meiningarlitlir um öryggi okkar á Norðurslóðum ?
