Tveimur nóttum fyrir jól spurði Ríkisútvarpið forseta Íslands hvað honum fyndist um þá afstöðu meirihluta Alþingis að hafa fellt tillögu stjórnarandstöðunnar um afturvirka hækkun á tryggingabótum til aldraðra og öryrkja.
Mörgum fannst að í svari forsetans fælist gagnrýni á ríkisstjórnina, jafnvel þung árás. Fjármálaráðherra virðist hafa skilið þjóðhöfðingjann á þann veg. Hann svaraði með hugmynd um breytta forgangsröðun og minna risnufé til Bessastaða. Prófessor í stjórnmálafræðum við Háskóla Íslands taldi þetta andsvar bera vott um þreytumerki.
Fjárlög eru þeirrar náttúru að jafnvel fjármálaráðherra getur ekki verið hæstánægður með allar þær málamiðlanir sem það geymir hverju sinni. Skoðanir eru því alltaf skiptar um fjárlög.
Eins geta menn haft deildar meiningar um það hvort skynsamlegt hafi verið að svara forsetanum á þann veg sem fjármálaráðherra gerði. Það á sérstaklega við ef menn horfa einungis á málið ofan af sjónarhóli almannatengslafræða.
Annað er að fáir virðast hafa velt því fyrir sér hvort svar forsetans hafi í raun og veru verið ádrepa á ríkisstjórnina. Það má skoða í ljósi textafræða en líka frá sjónarhorni stjórnskipunarfræða.
Í stjórnarskránni segir að forseti Íslands láti ráðherra framkvæma vald sitt. Það er að vísu form fremur en efni því að forsetinn er ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum. En til þess að fjárlagafrumvarp verði að lögum þarf tvennt til. Meirihluti Alþingis þarf að samþykkja það og forseti Íslands þarf að fallast á efni þess með undirskrift sinni. Þar hefur forsetinn vald. Fjárlögin eru því alltaf hans.
Á gamlaársdagsmorgun kemur ríkisráðið saman á Bessastöðum. Þar mun fjármálaráðherra leggja tvö skjöl fyrir forseta varðandi fjárlög næsta árs. Það fyrra er tillaga um að forseti fallist á efni fjárlaganna eins og meirihluti Alþings hafði samþykkt þau. Það síðara er frumvarpið sjálft.
Þegar forseti Íslands hefur ritað með eigin hendi á tillögublað fjármálaráðherra að hann fallist á tillögu hans undirritar forsetinn einnig lagatextann. Stríði efni frumvarpsins gegn skoðunum eða samvisku forsetans eða hann telur að gjá sé milli þings og þjóðar um efni þess neitar hann að fallast á tillöguna og undirritar ekki frumvarpið. Það verður eigi að síður að lögum en þjóðin fær að hafa síðasta orðið um áframhaldandi gildi þeirra.
Hvort heldur menn velta fyrir sér merkingu orða forsetans í sjónvarpsviðtalinu frá sjónarhorni textafræði eða stjórnskipunarfræði þarf enginn að grufla út í efni þeirra eftir gamlaársdagsfundinn í ríkisráði. Hafni forsetinn tillögu fjármálaráðherra fer ekki milli mála að svarið í sjónvarpinu var hvöss gagnrýni og stuðningur við tillögu stjórnarandstöðunnar eins og spurt var um.
Fari mál aftur á móti svo á gamlaársdagsmorgun að forseti fallist á tillöguna og undirriti lögin hefur svarið af hans hálfu annað hvort ekki verið hugsað sem gagnrýni og stuðningur við tillögu stjórnarandstöðunnar eða hann hefur beinlínis dregið í land með þau orð sem féllu. Einu gildir hvort heldur er.
Fjármálaráðherra lýsti niðurstöðu fjárlagaumræðunnar einhvern veginn á þann veg að bestu niðurstöðu hefði verið náð miðað við aðstæður þótt vilji manna stæði alltaf til að gera betur. Hér skal því spáð að forsetinn undirriti fjárlögin á gamlaársdagsmorgun. Eftir það verður ekki unnt að leggja aðra merkingu í umtalað sjónvarpsviðtal við forsetann en fólst í þessum orðum ráðherra. Forsetinn getur nefnilega ekki fremur en fjármálaráðherra verið bæði með og á móti eigin fjárlögum.
