Ákvörðun Samkeppniseftirlitsins að leggja háa stjórnvaldssekt á Mjólkursamsöluna hefur eðlilega opnað umræðu um landbúnaðarpólitíkina þó að málin séu formlega aðskilin.
Landbúnaðarstefnan og viðskiptakerfi sumra landbúnaðarvara er reist á skipulagi sem var skref fram á við á síðustu öld en á æ minna skylt við nútímann. Af sjálfu leiðir að reikna má með árekstrum milli neytenda og framleiðenda í vaxandi mæli að óbreyttri skipan mála.
Fyrr á þessu ári gerði ríkisstjórnin eigi að síður samninga sem ætlað er að handjárna Alþingi við óbreytta skipan í þessum efnum í tíu ár í viðbót eða þar til fjórðungur verður liðinn af þessari öld. Bændasamtökin ein hafa lykla að þeim handjárnum. Kjósendur voru aftur á móti skildir eftir lyklalausir.
Ákvörðun samkeppnisyfirvalda gagnvart Mjólkursamsölunni nú felur að sönnu í sér áfellisdóm. En hafa verður í huga að áfrýja má úrskurðinum. Á þessu stigi er því alls ekki unnt að fullyrða að þessi niðurstaða sé endanleg.
Þrátt fyrir þessa óvissu um úrslit málsins taldi Mjólkursamsalan nauðsynlegt þegar á þessu stigi að skýra frá því að komi til þess að ákvörðunin verði staðfest kynnu neytendur að þurfa að borga brúsann. Þó að stjórnvaldssektum verði ekki að fullu jafnað til almennra refsinga væri það jafn öfugsnúin niðurstaða eins og brotaþoli í sakamáli tæki út refsingu geranda. Í því falli væri ekki unnt að tala um réttarríki.
Sennilega hefur tilgangurinn fremur verið sá að vekja athygli á þröngri fjárhagsstöðu fyrirtækisins og bænda en beinlínis að ögra áfrýjunarnefndinni eða viðskiptavinunum sem ekki geta snúið sér annað. Að því leyti eru viðbrögð fyrirtækisins skiljanleg. Með hliðsjón af framlagi skattgreiðenda til greinarinnar er opin umræða um fjárhag fyrirtækisins og bænda ofur eðlileg.
En þröng fjárhagsstaða getur aldrei breytt grundvallaratriðum réttarríkisins. Þegar þannig stendur á að fyrirtæki eiga ekki fyrir fjárskuldbindingum sínum og eigendur geta ekki lagt fram meira eigið fé gilda einfaldlega sérstök lög um hvernig með skuli fara.
Pólitíska hliðin á þessu máli snýr að ríkisstjórninni. Fram hjá því verður ekki litið að það álitaefni er komið á dagskrá að svo geti farið að viðskiptavinir fyrirtækis kunni að sitja uppi með reikninginn af stjórnvaldssekt. Ráðherra samkeppnis- og neytendamála verður því að stíga fram og fullvissa neytendur um að komi til þess að sektin verði staðfest þurfi þeir ekki að borga brúsann.
Þetta er grundvallaratriði algerlega burtséð frá því hvert fyrirtækið er,um hvaða fjárhæð er að tefla eða hvaða skoðanir menn kunna að hafa á landbúnaðarpólitíkinni. Áður en áfrýjunarnefndin fær málið til meðferðar er líka eðlilegt að hún fái að vita hvern eða hverja Samkeppniseftirlitið er að sekta í raun og veru.
Í þessu ljósi vekur athygli að ráðherra hefur ekki enn tjáð sig til að eyða óvissu um þessa lykilspurningu. Nú eru liðnir margir dagar frá því að álitaefnið kom á dagskrá en ráðherra er enn í málhvíld.
Því lengur sem málhvíld ráðherra varir eykst hættan á að menn gætu farið að efast um afstöðu ríkisstjórnarinnar. Það yrði skaðlegt.
Dragist málhvíldin á langinn væri eðlilegt að sú nefnd Alþingis sem fjallar um neytendamál kalli ráðherra fyrir til þess að eyða óvissu um þetta efni. Þurfi ráðherra nýjar lagaheimildir til að verja neytendur í tilvikum sem þessum ætti þingnefndin að heita því að greiða fyrir framgangi þeirra.
