Í apríl varð formaður Framsóknar að yfirgefa forsætisráðherrastólinn vegna leynireikninga á Jómfrúareyjum. Nýr forsætisráðherra og fjármálaráðherra mátu mótmælin á Austurvelli af þeim sökum svo þungbær að óhjákvæmilegt væri að lofa kosningum nú í haust.
Án þess að taka stórt upp í sig er óhætt að staðhæfa að Framsókn hafi á þeirri stundu staðið vopnlaus úti í horni. En nú hefur staðan snúist við. Þó að fylgistölurnar hafi lítið breyst verður ekki annað séð en Framsókn hafi náð vopnum sínum.
Á þessum skamma tíma hefur forystumönnum Framsóknar tekist að setja bæði samstarfsflokkinn í ríkisstjórn og stjórnarandstöðuflokkana í pólitískt skrúfstykki.
FYRIRVARINN ER EINS OG SNARA UM HÁLS RÍKISSTJÓRNARINNAR
Frá sjónarhóli Sjálfstæðisflokksins er torskilið hvers vegna ekki var ákveðið að hafa vorkosningar fyrst matið var það að nauðsynlegt væri að stytta kjörtímabilið um eitt þing. Framsókn hafði á hinn bóginn augljósan hag af því að draga kosningar fram á haust.
Loforð ríkisstjórnarinnar um kosningar var háð þeim fyrirvara að ríkisstjórnin gæti lokið við að afgreiða öll þau mál sem hún er með á prjónunum. Eina skiljanlega ástæðan fyrir því að forsætisráðherra tilkynnir ekki um kjördag virðist vera sú að hann sér ekki hvenær hann getur leyst ríkisstjórnina frá þessum fyrirvara.
Á milli þingmanna stjórnarflokkanna er engin samstaða um fjárlög, heldur ekki um ríkisfjármálaáætlun til fimm ára, ekki um afnám verðtryggingar og að takmörkuðu leyti um búvörusamninga. Loforð Framsóknar um samfélagsbanka hangir líka í lausu lofti. Meðan svo er getur ríkisstjórnin ekki aflétt fyrirvaranum sem hún fjötraði sjálfa sig í.
Í raun má segja að fyrirvarinn hafi öllu heldur verið eins konar snara sem ríkisstjórnin stakk hausnum í. En þá bregður svo við að stjórnarandstöðuflokkarnir telja það á sína ábyrgð að þrýsta með öllum tiltækum ráðum á ríkisstjórnina að efna loforðið um kosningar. Þeir eru tilbúnir að víkja málefnaumræðu til hliðar á meðan.
STJÓRNARANDSTAÐAN VILL EKKI LENGJA Í SNÖRUNNI
Með öðrum orðum: Stjórnarandstaðan vill ólm skera ríkisstjórnina úr snörunni. Það lýsir að sönnu pólitískri mannúð. En á hinn bóginn verður því ekki með neinum rökum haldið fram að það væri ómálefnalegt af stjórnarandstöðuflokkum að lengja í snöru ríkisstjórnar.
Svíki stjórnarflokkarnir loforðið um haustkosningar tapa þeir og stjórnarandstaðan styrkist að sama skapi.
Reynslan frá síðasta kjörtímabili sýnir einnig þetta: Því lengur sem stjórn situr án þess að vera einhuga um efnislega niðurstöðu í þeim stóru málum sem hún hefur sjálf sett á dagskrá því meir kvarnast úr fylginu. Hafa VG og Samfylkingin virkilega gleymt þessu?
Satt best að segja er óeirð stjórnarandstöðuflokkanna alveg óskiljanleg. Það ætti fremur að hlakka í þeim. Slyng stjórnarandstaða myndi í rósemi njóta þessarar stöðu eins lengi og nokkur kostur er.
Fyrir skömmu upplýsti þingmaður Framsóknar að í þingflokknum hafi verið rætt um að einangra samstarfsflokkinn með því að afgreiða nokkur lykilmál með stjórnarandstöðunni. Einn ráðherra hefur talað með svipuðum hætti. Í langan tíma hefur stjórnarflokkur ekki boðið stjórnarandstöðu jafn ákveðið upp í dans.
Stjórnarandstöðuflokkarnir sýna engan áhuga á að hagnýta sér þennan veikleika í stjórnarsamstarfinu. Þeir rembast bara við að axla ábyrgðina á því að ríkisstjórnin efni loforð sitt um haustkosningar.
FRAMSÓKN HERÐIR Á SKRÚFSTYKKINU
Framsókn kann aftur á móti að nýta sér þessa stöðu. Hún segir einfaldlega: Kjördag er ekki unnt að ákveða fyrr en í ljós kemur hversu oft og lengi stjórnarandstaðan þarf að tala. Ef hún þegir má kjósa. Stjórnarandstaðan kom sér fyrir í skrúfstykki og Framsókn herðir að.
Sjálfstæðisflokkurinn er í svipaðri stöðu og stjórnarandstaðan. Hann tapar meira en Framsókn á því að svíkja loforðið eða draga það á langinn.
En forsætisráðherra fer einn með þingrofsvaldið. Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki knúið hann til að beita því nema með því að fara úr ríkisstjórninni og samþykkja vantraust með stjórnarandstöðuflokkunum. Framsókn þykist nokkuð viss um að þetta mun Sjálfstæðisflokkurinn ekki gera. Að þessu leyti er hann líka í skrúfstykki Framsóknar.
Sigríður Andersen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, segir réttilega í Morgunblaðinu að á meðan ekkert hafi verið ákveðið gildi ákvæði stjórnarskrár um kosningar í apríl á næsta ári. Hin hliðin á þessum orðum felur í sér fullyrðingu um að hvorki forsætisráðherra né fjármálaráðherra hafi ákveðið hvort þeir ætla að standa við loforðið um haustkosningar.
Sennilega verður sú ákvörðun ekki tekin nema þingmenn Framsóknar komist að þeirri niðurstöðu að þeir tapi meir á að bíða fram á vor en að efna loforðið.
