Óvissa um möguleika á myndun ríkisstjórnar er meiri en oft áður í aðdraganda kosninga. Þar ræður mestu sú breyting sem er að verða á flokkamynstrinu.
Fylgi Pírata í skoðanakönnunum bjó til nýja vídd. Viðreisn virðist síðan hafa náð nokkuð meiri skriðþunga í sumar en margir höfðu reiknað með. Þó að málefnastaða hennar hafi skýrst eru framboðin þó enn óljós.
Flest bendir til að nokkuð dragi úr stærðarmun á milli flokka. Gamla mynstrið með einn burðarás er að hverfa. Í taflinu um völdin breytir það talsverðu.
Við bollaleggingar um stjórnarmyndunarmöguleika láta menn oft og tíðum nægja að leggja saman þingmannatölu einstakra flokka. En hjá því verður vitaskuld ekki komist að taka grundvallarviðhorf og stefnuskrár með í reikninginn.
VÆGI PÓLANNA YST TIL HÆGRI OG YST TIL VINSTRI MINNKAR
Sú þverstæða blasti við eftir síðustu kosningar að í raun var meira málefnabil á milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknar en annarra flokka. Þar mætti ábyrg ríkisfjármálapólitík hugmyndum um heimsmet í popúlisma.
Erfitt var að sjá hvernig það bil mætti brúa. Sennilega hafa sameiginleg hagsmunatengsl í landbúnaði og sjávarútvegi ráðið mestu um að það var gert. Hvað sem um brúargerðina má segja hefur hún haldið þótt gjökt hafi í, mest upp á síðkastið.
Um nokkurn tíma hefur Framsókn þó verið með ýmis pólitísk útspil sem augljóslega er ætlað að opna dyrnar til vinstri eftir kosningar. En fari svo gegn vísbendingum skoðanakannana að stjórnarflokkarnir haldi meirahluta er nokkurn veginn hægt að slá því föstu að þeir muni sitja áfram.
En myndin verður flóknari falli stjórnin eins og flest bendir til á þessum tímapunkti.
Til skamms tíma töluðu forystumenn vinstri flokkanna um kosningabandalag með Pírötum. Það tal hefur runnið út í sandinn af ýmsum ástæðum. En verði Píratar það stórir að þessir þrír flokkar fái samanlagt ríflegan meirihluta er eigi að síður trúlegt að þeir myndi vinstri stjórn.
Þetta merkir að enn er möguleiki á að mynduð verði annað hvort hrein hægri stjórn eða hrein vinstri stjórn. En segja má að helsta breytingin frá tvennum síðustu kosningum sé sú að þetta eru ekki einu raunhæfu möguleikarnir.
MÖGULEIKAR Á STJÓRNARMYNDUN YFIR MIÐJUNA ERU MEIRI EN EKKI SKÝRIR
Fari mál aftur á móti svo að Viðreisn nái stærri hluta af miðjufylgi Pírata en þegar er orðið opnast hlutirnir meir. Við það yrðu Píratar skýrari vinstri flokkur. Miðjan gæti þá orðið áhrifameiri en hún efur verið eftir hrun.
Sennilega er Viðreisn of frjálslynd fyrir stjórnarflokkana. Hún yrði því líklega ekki fyrsti samstarfskostur þeirra. Og trúlega þarf hún að fá nær tuttugu prósent atkvæða en fimmtán til þess að ná þeirri afgerandi áhrifastöðu á miðjunni sem ekki verður litið hjá.
Þó að Viðreisn og frjálslyndari armurinn í Samfylkingunni eigi samleið um margt verður ekki séð eins og sakir standa að nokkrar líkur séu á að þar myndist meirihluti án aðkomu fleiri flokka. Í þessu samhengi verður líka að hafa í huga að eftir síðasta landsfund Samfylkingarinnar virðist hún enn hafa færst nær VG.
Miðað við ýmis útspil Framsóknar síðustu mánuði gætu vinstri flokkarnir og Píratar hugsanlega fengið hana með í stjórnarmyndunartaflið. Ein af stóru spurningunum í því dæmi er hvort svo ólíklega fari að Píratar og Samfylking falli frá fyrirheitinu um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Trauðla verður séð að Framsókn hverfi frá ómöguleikakenningunni varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Þetta er því trúverðugleikamál á báða bóga sem steytt getur á.
GETA STJÓRNARFLOKKARNIR SKILIÐ VG FRÁ SAMFYLKINGU?
Landbúnaðarmálin og spurningin um frjálsari viðskipti með búvörur hafa nú skotist fram sem stórt kosningamál. Að vísu var það ætlun stjórnarflokkanna með búvörusamningunum að halda kjósendum frá áhrifum á því sviði í tvennum næstu kosningum. En hlutirnir hafa æxlast á þann veg að þessi mál verða heitt kosningamál. Það dregur einfaldlega úr líkunum á að sundur skilji með stjórnarflokkunum.
Í þessu ljósi er alveg hugsanlegt að stjórnarflokkarnir reyni að fá VG til samstarfs að loknum kosningum. Flest bendir til að stjórnarflokkarnir muni leggja þunga áherslu á að koma í veg fyrir að pólitískt svigrúm skapist fyrir frjálslynd viðhorf á þessu sviði. VG gæti tryggt það. Þó að VG styðji þjóðaratkvæði um aðildarviðræður er vandaminna fyrir þau en Samfylkinguna að falla frá því.
Fylgisaukning VG hefur að talsverðu leyti byggst á falli Samfylkingarinnar. Samstarf af þessu tagi yrði því nokkuð áhættusamt fyrir VG með Samfylkinguna lausbeislaða í stjórnarandstöðu. Þingmeirihluti þessara þriggja flokka er ekki vís. En hvað sem öðru líður er þetta möguleiki sem alls ekki er unnt að útiloka.
Alltént sýnast stjórnarmyndunarmöguleikar yfir miðjuna vera meiri nú en eftir kosningarnar 2009 og 2013 þótt þeir séu ekki skýrir að svo búnu.
Væntanlega skerpast þessar myndir síðan eftir því sem nær dregur.
