Flugvallarskýrslan sem birt var í síðustu viku er gott dæmi um hvernig losa má um pólitíska rembihnúta. Það væri ofhermi að halda því fram að hún hafi leyst málið. Hitt er ótvírætt að með henni má breyta skotgröfum í vettvang fyrir rökræðu og ákvarðanir.
Deilan um flugvöll fyrir innanlandsflugið hefur verið hávaðasöm. Erfitt er þó að gera því skóna að hún hafi beinlínis brunnið á þorra fólks.
En hvernig varð hnúturinn um þetta mál að rembihnút? Trúlegasta skýringin er sú að stundum er það svo að menn geta nærst á því í pólitík að draga upp myndir af óvinum og vondu fólki með því að halda málum óleystum í lengstu lög. Flugvallarmálið var komið á þann stað.
Það er ekki tillagan um að skoða frekar nýtt flugvallarstæði í Hvassahrauni sem losar um rembihnútinn. Lykillinn að lausninni er aftur á móti sú tilslökun borgaryfirvalda að lýsa sig reiðubúin til að taka málið úr þeim læsta tímaramma sem þau höfðu sett það í með skipulagsákvörðunum.
Á móti er lagt til að Reykjavíkurborg fái viðurkenningu ríkisins á því að rétt sé að skoða aðra kosti. En það á ekki aðeins við um ríkið heldur einnig Icelandair sem er stærsti flugrekandinn í innanlandsfluginu og átti einnig aðild að nefndinni. Kjarninn er sá að skýrslan gerir ráð fyrir að allir aðilar stigi varfærnisleg skref í átt til sátta og nýrra tækifæra.
Hvernig úr þessari pólitísku opnun spilast á svo eftir að koma í ljós. En víst er að skýrslan verður prófsteinn á pólitíkina.
Viðbrögðin
Í þessu ljósi er fróðlegt að skoða fyrstu viðbrögðin við skýrslunni. Það á einkum við um pólitíkina en einnig þau grasrótarsamtök sem látið hafa málið til sín taka.
Helstu talsmenn grasrótarsamtaka sem talað hafa fyrir flugvelli í Vatnsmýrinni hafa tekið skýrslunni fremur vel. Þeir benda réttilega á að lagt er til að Reykjavíkurborg fallist á að tryggja frið um rekstur flugvallarins þar meðan málið er kannað frekar. Þetta eru málefnaleg viðbrögð og lýsa skilningi á kjarna málsins.
Forystumenn Framsóknar í ríkisstjórn og á Alþingi hafa á hinn bóginn blásið skýrsluna út í hafsauga. Ráðherra ferðamála sem kemur úr Sjálfstæðisflokknum hefur líka gefið skýrslunni langt nef. Hvort þessi viðbrögð fela í sér endanlega afstöðu ríkisstjórnarinnar verður ekkert fullyrt um á þessu stigi.
Leiðtogi sjálfstæðismanna í borgarstjórn Reykjavíkur hefur aftur á móti stigið varfærnislega til jarðar og talað af yfirvegun og hófsemi um tillögurnar. Öfugt við talsmenn ríkisstjórnarinnar virðist hann vera fús að skoða þá opnun sem felst í skýrslunni.
Þessi málefnalegu viðbrögð hafa leitt til þess að brimskaflar fúkyrða og brigsla innan úr Sjálfstæðisflokknum hafa brotnað á leiðtoga minnihlutans í borgarstjórn og fyrrverandi innanríkisráðherra, sem kom nefndarstarfinu af stað. Boðskapurinn er eins og í Framsókn: Hreinar línur; engar málamiðlanir.
Burtséð frá því sem á daga fyrrverandi innanríkisráðherra hefur drifið verðskuldar hún bæði heiður og lof fyrir það framtak að leggja á ráðin um að koma þessu máli upp úr skotgröfunum með skipun þeirrar nefndar sem nú hefur lokið störfum. Það er réttmætt tilefni nú að virða það.
Sýnt hefur verið fram á að erfiðu pólitísku deilumáli eins og þessu má finna farveg til lausnar. Eins má herða á rembihnútnum. Og nú er spurning hvorn kostinn nýi innanríkisráðherrann velur. Þriðja leiðin er vitaskuld að geyma það fyrir næstu ríkisstjórn.
Breytingar og ný tækifæri
Ferðamannastraumurinn er að leiða til mun hraðari breytinga í atvinnuháttum og flugi en menn sáu fyrir þegar deilurnar um flugvöll í Vatnsmýrinni hófust. Sá veruleiki hlýtur að fá menn til að hugsa mál upp á nýtt eins og lagt er til í skýrslu nefndarinnar.
Vöxtur í innanlandsflugi er ekki fyrirsjáanlegur að neinu marki ef einungis er horft á Íslendinga sem ferðast milli landshluta. Fjölgun erlendra ferðamanna opnar flugrekendum aftur á móti ný tækifæri til að efla innanlandsflug til mikilla muna á næstu árum.
Ekki er fjarri lagi að ætla að það gæti greitt götu slíkrar þróunar ef unnt verður að reka millilandaflug og innanlandsflug frá einum og sama flugvellinum. Alltént ætti að vera einnar messu virði að taka þessa möguleika með í reikninginn ef á annað borð verður pólitískur vilji til að taka málið úr Vatnsmýrarskotgröfunum.
Breytingarnar á þessu sviði eins og mörgum öðrum gerast hratt. Loki menn sig af í skotgröfum liðins tíma verður einfaldlega erfiðara um vik að grípa ný tækifæri.
Loks ættu menn að velta fyrir sér í fullri alvöru hvort einkaaðilar eigi að einhverju eða öllu leyti að koma að þeim nýju flugvallarfjárfestingum sem við blasa og byggja á viðskiptalegum forsendum.
