Menn skiptast í tvö horn þegar kemur að því að skýra vandræði Grikkja. Annars vegar eru þeir sem segja þau sjálfskaparvíti. Hins vegar eru þeir sem kenna öðrum um. Grikkir sjálfir sjá örlög sín einnig með þessum ólíka hætti.
Gagnstæð viðhorf af þessu tagi þurfa ekki að koma á óvart. Þó að hver þjóð beri ábyrgð á sjálfri sér er hitt fylgifiskur alþjóðavæðingarinnar að aðstæður í einu landi ráðast í vaxandi mæli af ytri skilyrðum. Af því geta allar þjóðir haft ávinning. Þegar á móti blæs reynir hins vegar á samkenndina.
Viðleitni Alþjóða gjaldeyrissjóðsins og Evrópusambandsins til að semja við Grikki um aðstoð sýnir að þeir njóta samkenndar í alþjóðasamfélaginu. Deilurnar standa meir um hitt hversu ríkar kröfur á að gera til Grikkja um aðhald og ábyrgð í ríkisfjármálum svo að aðstoðin komi að gagni.
Vinstri stjórnin í Grikklandi komst til valda í ársbyrjun með því að lofa samningum um frekari aðstoð án frekara aðhalds. Menn þurfa ekki að hugsa djúpt til þess að sjá að það var meiri popúlismi en raunsæi. Það verður alltaf erfiðara að semja þegar raunsæinu hefur verið ýtt til hliðar. Að þessu leyti breytti þjóðaratkvæðagreiðslan um síðustu helgi litlu.
Í flestum Evrópuríkjum hafa endalausar samningaviðræður um hvern björgunarpakkann á fætur öðrum verið nýttar til að grafa undan trú og trausti á Evrópusamvinnunni. Það hefur gerst hér eins og annars staðar. Hafa þeir lög að mæla sem þannig tala?
Einfalda svarið er að aldrei verður girt fyrir að einstakar þjóðir lendi í erfiðleikum. Það á við þjóðir innan sem utan myntbandalaga. Ísland og Grikkland eru dæmi um það.
Þjóðir ná sér á strik eftir slíka atburði jafnt innan sem utan myntbandalaga. Ísland og Írland eru gott dæmi um það. Írar náðu til að mynda útflutningshagvexti hraðar en við.
Í gríska harmleiknum felast því engin gild rök gegn efnahagssamvinnu Evrópuþjóða. Mikill meirihluti Grikkja trúir reyndar að í henni sé að finna þá viðspyrnu sem þeir þurfa nú á að halda.
Aðhald eða lausung í ríkisfjármálum
Sumir saka ríki Evrópusambandsins um að virða ekki fullveldi Grikkja. Það er rökstutt með því að frekari lánveitingar eru bundnar skilyrðum um mikið aðhald í ríkisrekstri þvert á kosningaloforð gríska stjórnarflokksins.
Í íslensku samhengi getur staðhæfing af þessu tagi orðið svolítið skopleg. Sjálfstæðismenn greinir ekki á um að ábyrg ríkisfjármálastjórnun er forsenda fyrir velferð og stöðugleika. En þeir sem andvígir eru Evrópusambandsaðild telja hins vegar að þessi grundvallarafstaða eigi ekki við þegar Grikkland á í hlut.
Það sýnir ekki málefnalegan styrk þegar efnahagsleg hugmyndafræði er látin víkja ef það er talið gefa stundarávinning í áróðri gegn frekara Evrópusamstarfi. Hitt er skiljanlegra þegar þeir sem almennt kæra sig kollótta um ábyrgð í ríksrekstri nota slíka röksemdafærslu. Það er samkvæmni í því.
Litlu munaði haustið 2008 eftir hrun krónunnar fyrr á árinu og fall bankanna að þeir lokuðu eins og í Grikklandi. Fumlaus og markviss viðbrögð ríkisstjórnar Geirs Haarde og Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur komu í veg fyrir það þegar í óefni var komið.
En að því leyti var eins á komið fyrir okkur þá og Grikkjum nú að við vorum allt í einu orðin öðrum háð. Í framhaldinu var samið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og nokkrar Evrópuþjóðir um umfangsmikla lánafyrirgreiðslu.
Þessi lánafyrirgreiðsla var bundin margvíslegum skilyrðum. Hæst bar kröfuna um mestu íhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum sem gerðar hafa verið hér á landi. Sjálfræði Íslands í ríkisfjármálum var vissulega meira í orði en á borði þegar þar var komið.
Deilurnar hér um skilyrði Alþjóða gjaldeyrissjóðsins
Í ljósi þeirra átaka sem staðið hafa í Grikklandi að undanförnu er áhugavert að rifja upp hver afstaða manna hér heima var til aðstoðar Alþjóða gjaldeyrissjóðsins og Evrópuþjóðanna sem í hlut áttu. Því fer fjarri að þeir samningar hafi gengið þegjandi og hljóðalaust fyrir sig þótt enginn véfengi í dag að þeir voru forsenda þess að Íslendingar spyrntu sér upp á við á ný.
Seðlabankinn reyndi til að mynda að bregða fæti fyrir samningana. Hann varð þó að lokum að beygja sig fyrir einarðri afstöðu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Stjórnarflokkarnir voru báðir fúsir að semja og axla ábyrgð á þeim aðhaldsaðgerðum sem sjóðurinn gerði kröfur um.
Stjórnarandstaðan tók annan pól í hæðina. Framsókn leiddi afstöðu til málsins hjá sér. VG barðist á hinn bóginn hatrammlega á móti og taldi meðal annars að gengið væri of nærri fullveldinu.
En hver var staðan eftir að ný ríkisstjórn hafði verið mynduð nokkrum mánuðum seinna? Sjálfstæðisflokkurinn stóð áfram með efnahagsáætluninni þó að hann væri kominn í stjórnarandstöðu. Samfylkingin taldi aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum enn nauðsynlegar.
VG sneri hins vegar við blaðinu. Þáverandi formaður VG tók meira að segja að sér á stóli fjármálaráðherra að framkvæma íhaldsráðin. Satt best að segja bar sú afstaða vott um ábyrga afstöðu við erfiðar aðstæður.
Það er því verulega mikill munur á afstöðu vinstri stjórnarinnar hér á þessum tíma og grísku vinstri stjórnarinnar síðustu mánuði.
Eftir kosningarnar 2009 var ný forysta tekin við Framsókn. Hún myndaði í kjölfarið bandalag á Alþingi með Borgarahreyfingunni og óánægðum þingmönnum úr VG þar sem lagt var til að samningunum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn yrði sagt upp.
Trúlega hefðum við sokkið jafn djúpt og Grikkland nú ef sú óábyrga afstaða hefði náð fram að ganga.
En reynsla okkar sýnir að grimmar aðhaldsaðgerðir voru óhjákvæmilegur hluti endurreisnaraðgerða við þær aðstæður sem við blöstu. Þetta er það sem Grikkir verða að horfast í augu við nú. Það er lítið gagn að samkennd ef henni er ekki mætt af ábyrgð.
