Ef Landsbankinn væri skip sigldi hann undir sjóræningjafána. Sama má raunar segja um hina stóru bankana tvo. Sjóræningjaskip eru við fyrstu sýn ekki ósvipuð venjulegum kaupskipum. Það er ekki fyrr en þau nálgast varnarlaus skip á hafi úti að sjóræningjafáni er dregin að húni og því næst ráðist til atlögu gegn hinu varnarlausa fleyi og áhöfn þess. Tilgangurinn er að hirða öll verðmæti um borð og stundum skipið sjálft. Áhöfninni er leyft að forða sér á björgunarbát ef hún er þá ekki bara höggvin.
Kannski finnst einhverjum ég taka full djúpt í árinni með svona samlíkingu en það verður þá bara að hafa það.
Landsbankinn hefur síst verið skárri en hinir bankarnir tveir í hörðum atgangi gegn viðskiptavinum sínum, þrátt fyrir að hafa verið að fullu í eigu ríkisins frá hruni. Vissulega eru dæmi um einstakt örlæti og góðmennsku af hálfu bankans, eins og salan á hlutnum í Borgun og Setbergslandinu bera vitni um, en slíkar gjafir eru einungis í boði fyrir þá sem stjórnendur bankans hafa sérstaka velþóknun á. Gagnvart öðrum sýnir bankinn fullkomið miskunnarleysi.
Verðmat falsað og skrifleg loforð svikin
Mér er kunnugt um fjölda tilfella þar sem starfsmenn Landsbankans hafa látið lög og reglu lönd og leið í tilraunum sínum við að sölsa undir sig eignir viðskiptavina bankans. Ég hef séð svart á hvítu hvernig bankinn falsar verðmat á fasteignum skuldsettra viðskiptavina í þeim tilgangi að hafa fé af þeim. Starfsmenn bankans hika ekki við að breyta niðurstöðu verðmats frá viðurkenndum matsmönnum.
Þá hafa starfsmenn bankans keyrt áfram aðfarar- og fullnustuaðgerðir gegn viðskiptavinum sínum þrátt fyrir að hafa skriflega lofað frestun á slíku. Starfsmenn Landsbankans hafa sölsað undir bankann mikinn fjölda eigna ásamt því að keyra fjölda viðskiptavina bankans í gjaldþrot á grundvelli gengislána, sem síðar voru dæmd ólögleg. Ekki hefur bankinn fengist til að endurreikna lán þeirra aðila, sem þegar er búið að ganga að eignum hjá og/eða gera gjaldþrota þrátt fyrir að við blasi að með endurútreikningi verði ljóst að viðkomandi viðskiptavinir hefðu átt að halda eignum sínum og voru aldrei raunverulega gjaldþrota.
Það eru ekki bara fyrirtæki og stóreignamenn, sem hafa lent í klónum á starfsmönnum Landsbankans. Mér er m.a. kunnugt um tilfelli þar sem Landsbankinn stóð í vegi fyrir greiðsluaðlögun hjá eignalausri og tekjulítilli margra barna móður vegna sjálfskuldarábyrgðar sem starfsmenn gamla Landsbankans neyddu hana til að undirgangast vegna skulda eiginmanns hennar þó að alltaf hafi verið ljóst að hún var ekki borgunarmanneskja fyrir fjárhæðinni. Upphafleg fjárhæð þess láns, sem var gengislán, var 7 milljónir en bankinn gerði kröfu upp á 28 milljónir í tengslum við greiðsluaðlögunina hjá Umboðsmanni skuldara. Síðar kom í ljós að bankanum var fullkunnugt um að lánið var ólöglegt gengislán og í bankanum hafði lánið verið endurreiknað í 8,5 milljónir átján mánuðum áður en 28 milljóna kröfunni var lýst.
Rangar sakargiftir
Þá hafa starfsmenn Landsbankans verið staðnir að röngum sakargiftum er þeir hafa kært viðskiptavini sína til sérstaks saksóknara fyrir meint hegningarlagabrot. Því miður eru vinnubrögðin hjá sérstökum slík að kærur Landsbankans eru gjarnan teknar í copy/paste og gefin út opinber ákæra samhljóða kæru bankans. Í einu slíku máli sakfelldi héraðsdómur hinn ákærða en Hæstiréttur fann ekkert hegningarlagabrot í málinu, taldi það tilhæfulaust og vísaði því frá héraðsdómi.
Starfsmenn Landsbankans höfðu áður en þessi tiltekni viðskiptavinur var kærður til sérstaks saksóknara gengið að honum og hirt allar hans eigur og fengið hann úrskurðaðan gjaldþrota, allt á grundvelli hinna röngu sakargifta. Eignirnar voru hirtar á undirverði en dótturfélög bankans seldu þær frá sér á verði sem samsvarar tvöföldu því verði sem bankinn hirti þær á. Verðmæti eignanna er slíkt að viðskiptavinurinn var bersýnilega aldrei gjaldþrota nema fyrir óeðlilega lágt mat á vegum bankans. Þrátt fyrir allt það tjón sem bankinn hefur valdið þessum viðskiptavini sínum fær hann ekkert annað en skæting frá starfsmönnum bankans. Við hann hefur verið sagt berum orðum að hæstaréttardómurinn skipti engu máli því bankinn líti samt á hann sem glæpamann.
Þrátt fyrir að íslenskir dómstólar hafi verið ótrúlega deigir við að verja rétt venjulegs fólks gagnvart yfirgangi banka á borð við Landsbankann hafa sem betur fer fallið stöku dómar á undanförnum misserum sem gefa von um að þar kunni að rætast úr í framtíðinni.
Í þessu efni er mikilvægt að líta til þess að ekkert skip verður sjóræningjaskip nema um borð séu sjóræningjar sem stunda sjórán. Ekkert fley siglir undir sjóræningjafána nema því stjórni sjóræningjar.
Var hvatinn of mikill?
Það er farið að hitna mjög undir Steinþóri Pálssyni, bankastjóra Landsbankans, og Tryggva Pálssyni, stjórnarformanni bankans. Þeirra tími er bersýnilega liðinn. Allur hagnaðurinn sem bankinn hefur skilað frá hruni er blóðleitur. Í ofanálag hefur bankinn verið staðinn að því að vera full rausnarlegur við gamla vini og félaga bankastjórans, sem keyptu Borgunarhlutinn á gjafverði, og Bygg, sem fékk Setbergslandið á slikk.
Vera má að Steinþór Pálsson hafi ekki sjálfur staðið blóðugur upp að öxlum við að höggva viðskiptavini bankans. Það gera aðrir á hans vegum. Það er spurning hvort bankastjórinn fær að gjalda fyrir framgöngu framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs og forstöðumanns endurskipulagningar gegn viðskiptavinum bankans? Óbreyttir sjóræningjar ganga oft lengra í ofbeldinu en kafteinninn kærir sig um. Hvernig skyldi það vera í bönkunum? Kannski gulrótin, tvö prósenta eignarhlutur starfsmanna í bankanum sem verðlaun fyrir eignaupptöku af viðskiptavinum bankans, hafi verið full hvetjandi?
