Enginn hefur lýst pólitískri hlið Jómfrúareyjamálsins betur en Sigurður Ingi Jóhannsson sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þegar hann lét þau orð falla að flókið væri að eiga peninga á Íslandi. Þessi orð eru kannski ekki ódauðleg en þau verða lengi í minnum höfð.
Það er kórrétt hjá ráðherranum að hagkvæmara er að vera með fjármuni sína utan krónuhagkerfisins en innan. Verkurinn er sá að hagkvæmnin er að stórum hluta á kostnað þeirra sem eru fjötraðir við krónuhagkerfið.
OF FLÓKIÐ FYRIR SUMA EN FULLGOTT FYRIR AÐRA
Burðarásinn í stefnu ríkisstjórnarinnar er að viðhalda þessu óréttlæti. Sú pólitík er reist á veikum siðferðilegum stoðum. En sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur meitlað siðferðilegan kjarna stjórnarstefnunnar í stein: Krónuhagkerfið er of flókið fyrir suma en fullgott fyrir aðra.
Umræðan um hagsmunaskráninguna mun rísa og síðan falla í óminni. En hitt sitja talsmenn ríkisstjórnarinnar uppi með að opni þeir munninn um stefnu stjórnarinnar í gjaldeyris- og peningamálum verða þeir að gjalti í augum kjósenda. Að því leyti er stjórnin lömuð á þessu málasviði út allt kjörtímabilið. Það er ekkert smámál. Spurningin er: Hvernig ætla aðrir að nýta sér það?
Stjórnarandstaðan hefur velt upp tveimur álitaefnum varðandi Jómfrúareyjamálið: Annars vegar þarf að svara þeirri spurningu hvort það kalli á einhver viðbrögð að forsætisráðherra gerði ekki opinberlega grein fyrir þeim hagsmunum sem er um að tefla. Hins vegar þarf að meta hvort það eigi að leiða til kosninga að forsætisráðherra hefur sjálfur brotið niður allar siðferðilegar forsendur fyrir því að ríkisstjórnin geti talað fyrir stefnu sinni í gjaldeyris- og peningamálum. En það er sá ás sem öll efnahagspólitíkin snýst um.
ÞINGUMRÆÐA MEÐ ÁMINNINGU EÐLILEGRI EN AFSÖGN
Varðandi hagsmunaskráninguna er erfitt að komast að annarri niðurstöðu en ráðherrann hefði átt að virða hana. En jafnvel þótt þau mistök hafi verið gerð af ásetningi sýnist krafan um afsögn af þeim sökum fara yfir strikið að því gefnu að skattahagræði hafi ekki verið með í spilinu.
Hér á landi er aftur á móti ekki hefð fyrir þinglegri umfjöllun um mál af þessum toga og ályktunum sem fela í sér eins konar áminningu. Slíkt úrræði væri hins vegar viðeigandi viðbragð í þessu falli. Það leysti aðra þingmenn stjórnarflokkanna undan sameiginlegri ábyrgð á mistökunum en raskaði ekki stjórnarsamstarfinu eða setu þess ráðherra sem í hlut á. Um leið væri kjósendum sýnt að mistök eru ekki léttvæg fundin.
NÆR UNGA FÓLKIÐ Í SJÁLFSTÆÐISFLOKKNUM MEIRI ÁRANGRI?
Stóra spurningin er svo hvort þingrof leysi þær siðferðilegu ógöngur sem ríkisstjórnin hefur ratað í með stefnu sína í gjaldeyris- og peningamálum og hvort kosningar nú séu líklegar til að auka traust á ný?
Fyrst er á það að líta að á síðasta landsfundi Sjálfstæðisflokksins vildi unga fólkið breytingar í þessum efnum með rökum um þjóðhagslega hagkvæmni og réttlæti. Málalyktir urðu þær í annað skipti í röð að kanna málið. Framtíðarstefna Sjálfstæðisflokksins er því ekki fastnjörvuð eins og í Framsókn.
Kosningar núna myndu engu breyta að því er Sjálfstæðisflokkinn varðar fremur en Framsókn.
En hitt er harla erfitt að meta hvort unga fólkið í Sjálfstæðisflokknum nær sínu fram á einu ári, en þó er ekki fjarri lagi að ætla að tíminn vinni fremur með því en hinum.
SAMFYLKINGIN GÆTI OPNAST Í BÁÐA ENDA Í GJALDEYRIS- OG PENINGAMÁLUM
Stefna stjórnarandstöðuflokkanna á þessu sviði er einnig nokkuð á reiki. Þeir þyrftu alltént að skýra hana betur áður en unnt yrði að fullyrða að meirihluti þeirra myndi tryggja ríkari þjóðhagslega hagkvæmni og aukið réttlæti á þessu sviði.
Í því sambandi er rétt að minna á að einn af frambjóðendum til formanns í Samfylkingunni hefur nýlega lýst því að framtíðarstefnan í gjaldeyris- og peningamálum eigi að bíða síns tíma. Í næstu kosningum ætti Samfylkingin að hans áliti að fylgja svipaðri línu og Framsókn í þessum efnum.
Um þetta eru örugglega skiptar skoðanir innan Samfylkingarinnar. En þessi ósk um stefnubreytingu bendir til að hún gæti allt eins orðið opin í báða enda eftir kosningar.
STJÓRNARÞÁTTTÖKUSKILYRÐI PÍRATA ER VEGVÍSIR INN Í BLINDGÖTU
Þá hafa Píratar tilkynnt að skilyrði fyrir ríkisstjórnarþátttöku þeirra sé að engar stórar ákvarðanir verði teknar fyrr en samkomlag er orðið um stjórnarskráruppkastið sem síðasta ríkisstjórn skildi við og náði aldrei saman um innbyrðis. Þegar því marki verður náð á að efna til nýrra kosninga. Samkvæmt þessu verður kjörtímabilið í styttra lagi. Óljóst er hvernig Píratar ætla að breyta stefnunni í gjaldeyris- og peningamálum á þeim tíma.
Á síðasta kjörtímabili tókst vinstri flokkunum ekki að byggja upp traust fremur en núverandi stjórnarflokkum. Fátt bendir til að skyndikosningar leysi þann vanda frekar nú. Breytingin er helst sú að Píratar njóta nú mests fylgis. Skilyrði þeirra fyrir stjórnarsetu eru hins vegar líkleg til að stefna stjórn landsins inn í blindgötu.
Án frekari skýringa verður því ekki séð að skyndikosningar leysi þann vanda sem ríkisstjórnin er í vegna þess óréttlætis sem stefnan í gjaldeyris- og peningamálum hefur í för með sér og þess siðferðilega tvískinnungs sem að baki henni býr. Þá verður heldur ekki séð hvernig kosningar eiga að breyta því vantrausti sem allir flokkar nema Píratar standa andspænis. Krafan um kosningar þarfnast einfaldlega meiri útskýringa.
