Samtök fyritækja í sjávarútvegi hófu í síðustu viku umræðu um endurskoðun á samstöðu Íslands með ríkjum Evrópusambandsins og Atlantshafsbandalagsins um viðskiptaþvinganir gegn Rússlandi. Það eru stór tíðindi.
Talsverðir hagsmunir eru í húfi. Hvað sem því líður er þetta þó stærra skref en sjávarútvegurinn hefur tekið, að minnsta kosti í langan tíma, til að kúvenda utanríkisstefnu landsins.
Lengst af studdi sjávarútvegurinn þá utanríkisstefnu sem mótuð var eftir síðari heimsstyrjöldina. Formlega var hann hlutlaus gagnvart aðildinni að Atlantshafsbandalaginu en studdi í einu og öllu aðildina að Fríverslunarsamtökum Evrópu og síðar innri markaði Evrópusambandsins.
Á síðustu árum hefur sjávarútvegurinn hins vegar beitt félagsskap sínum af miklum þunga gegn frekara efnahagssamstarfi með bandalagsþjóðum Íslands í Evrópu. Eitt er að standa eins og Þrándur í Götu gegn því að frekari skref verði stigin á þeirri braut sem lögð var á sínum tíma. Annað er að knýja á um að við víkjum af þeirri braut eins og nú er gert.
Það er býsna langt gengið.
Breið pólitísk samstaða
Augljóst er að forystumenn sjávarútvegsins telja sig hafa pólitíska stöðu til þess að knýja á um að ríkisstjórnin fórni heildarhagsmunum og langtímasjónarmiðum fyrir skammtíma viðskiptahagsmuni nokkurra mikilvægra fyrirtækja í sjávarútvegi.
Sjávarútvegsráðherra hefur talað um málið frá hestamannamóti í Danmörku. Orð hans hafa verið eins og gufa sem stígur óáþreifanleg til himins og verður síðan að engu.
Utanríkisráðherra hefur á hinn bóginn sýnt staðfestu í málinu. Það hafa formenn utanríkisnefndar og atvinnuveganefndar Alþingis einnig gert. Þeir telja að engar þær breytingar hafi orðið sem réttlæti stefnubreytingu af Íslands hálfu.
Á fundi utanríkisnefndar munu stjórnarandstöðuflokkarnir hafa stutt afstöðu utanríkisráðherra. Þessi breiða samstaða er mikilvæg.
Ávextir utanríkisstefnunnar
Hagsældin á Íslandi ræðst mest af því að við létum hugsjónir um lýðræði og viðskiptafrelsi ráða því hvar við skipuðum okkur í sveit. Aðild okkar að innri markaði Evrópusambandsins og Atlantshafsbandalaginu eru kjarna atriði í þeim efnum. Þar hafa fléttast saman hugsjónir og hagsmunir.
Trúlega hefur engin atvinnugrein notið ávaxta utanríkisstefnunnar í ríkari mæli en sjávarútvegurinn.
Viðskiptaþvinganir eru alltaf tvíeggja sverð. En framganga Rússa gagnvart Úkraínu var slík ögrun gagnvart þjóðum Evrópusambandsins og Atlantshafsbandalagsins að viðbrögð af einhverju tagi voru óhjákvæmileg.
Það hefði verið fráleitt að skerast úr leik þegar bandalagsþjóðirnar tóku þessa ákvörðun. Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi þurfa að svara þeirri spurningu hvort þau telja í raun og veru að það svari framtíðarhagsmunum sjávarútvegsins að losa með þeim hætti um pólitíska stöðu Íslands á mörkuðum í Evrópu og Ameríku.
Eftir að sjávarútvegurinn hefur stigið þetta stóra skref til að breyta grundvallaratriðum í utanríkisstefnu landsins komast Samtök atvinnulífsins heldur ekki hjá því að svara fyrir atvinnulífið í heild.
Í raun krafa um að ráðherra víki
Svo má ekki gleyma stöðu Gunnars Braga Sveinssonar utanríkisráðherra. Þegar Rússar byrjuðu að sýna Úkraínumönnum vígtennurnar fyrir alvöru fór ráðherrann ítrekað til Úkraínu til þess að sýna samstöðu og stuðning íslensku þjóðarinnar. Ekkert var til sparað, hvorki í stórum orðum né ferðakostnaði.
Þegar þetta er haft í huga er augljóst að sjávarútvegurinn gengur svo langt í kröfum um stefnubreytingu að utanríkisráðherra með sjálfsvirðingu gæti ekki setið ef ríkisstjórnin yrði knúin til rjúfa samstöðu bandalagsþjóðanna.
Meðferð utanríkisráðherra á þessu máli gefur sannarlega ekki tilefni til að hann taki pokann sinn fyrir þær sakir.
Lengi vel var unnt að setja jafnaðar merki milli málflutnings sjávarútvegsins og þjóðarhagsmuna. Þetta mál sýnir að svo er ekki lengur. Það er mikil breyting.
